e-academy.uz

Харакатлар стратегиясидан тест

Қонунчилик базаси

Халкаро лойихалар

ӘДЕП-ИКРАМЛЫЛЫҚ ҲӘМ ТӘРБИЯ МӘСЕЛЕЛЕРИНДЕ КИТАПХАНАНЫҢ ОРНЫ ҲӘМ ӘҲМИЙЕТИ

Абатов А. - Әжинияз атындағы НМПИ «Миллий идея, руўҳыйлық тийкарлары ҳәм ҳуқық тәлими» кафедраси ассистент оқытыўшысы

Инсан ақлы кирип, есин таный баслаганнан баслап әтираптағы ҳәмме нәрсени билиўге, өзи ғәрезсиз аңлаўға ҳәрекет қылады. Инсанның ҳайўаннан ең тийкарғы парқы сонда, ҳайўанатларда өзин қорғаў, ушыў, аң аўлаў, жүзиў, қорғаныў сыяқлы өмир ушын зәрүр қәсийетлер туўма инстинкт болады. Ал инсан ушын олардың ҳәммеси туўылғаннан кейинги тәбийй қубылыс болып, өмирдиң ушын керекли болған қәсийетлердиң ҳәммесин тәлим-тәрбиядан алады. Әтирапты аңлаўға, өмирдиң мақсетин терең түсиниўге жәрдем беретуғын ең жақын жәрдемши бул сөзсиз бийбаҳа, миннетсиз байлық китап болып табылады.

«Китап — билим булағы», - деп хал­қымыздың айтқан даналық пикирлери бизге келип жеткенше мың жыллық сынақлардан өткенлиги даўсыз. Ата- бабаларымыз китапты маңлайларына тийгизип, үйиниң ең бийик текшесинде қәдирлеп сақлап келгенин, кеңес дүзими тусында араб жазыўындағы нусқалардың барлығын «диний китаплар» деп атап, оларды услаўдың өзине сескенген үлкен жастағы әўлад ўәкиллериниң ески мийраслардан аўлағырақ жүриўге тырысқан пайытлары да болғанлығын биз жақсы билемиз. Ғәрезсизлик жылларында Биринши Президентимиз Ислам Әбдиғаниевич Кәримов жаратқан раўажланыўдың «өзбек модели» арқасында елимиз дүньядағы алдынғы еллердиң қатарына қосылды. Деген менен, кейинги жылларда китап оқыў бираз пәсеңлегени, әсиресе, жасларымыз ортасында бул тенденцияның тереңлесип баратырғанлығы сөз бола баслаған еди. Усы жылдың 12-январында Президентимиз Шавкат Миромонович Мирзиёев тәрепинен қабыл етилген «Китап өнимлерин басып шығарыў ҳәм тар­қатыў системасын раўажландырыў, китап оқыўды ҳәм китапқумарлық мәдениятын арттырыў, және үгит-нәсиятлаў бойынша комиссия дүзиў ҳаққында»ғы бийлиги өз ўақтында шығарылған ҳүжжет болып, ол китап оқыў менен байланыслы көплеген машқалалардың шешимин табыўға қаратыл­ған [ Атамуратов . 2]

Интеллекти бай, китапты көп оқыған адам қандай иске қол урмасынан алдын ақыл — ой жуўыртып, жети өлшеп бир кесиўге умтылатуғынлығы әлле қашаннан белгили болса керек. Глобалласқан, түрли хабарлар ағымы инсанның санасын жаўлап алыўға умтылып атырған ҳәзирги заманда китап оқыў жасларымыз ушын суў менен ҳаўадай зәрүр болып тур. Әдебий көркем китапларда хал­қымыздың мың жыллық өтмиши, миллий қәдириятлары жәмленген болып, өз миллетиниң перзентимен деген адам, әлбетте, олардан хабардар болыўы дәркар. Халықты, соның ишинде жасларымызды китап оқыўға тәрбиялаў, әлбетте, усы жерде: «оқыйтуғын жақсы китаплар бар ма, олар жазылып атыр ма!» деген орынлы саўал туўылады, олар ушын заман талаплары ҳәм оқыўшының жоқары талғамына сай бол­ған, биринши нәўбетте китап оқыўшыларды жоқары мәдениятлы инсан етип тәрбиялап, шахсты қәлиплестириўге унамлы тәсир көрсететуғын шығармалар дөретиў — биз жазыўшылардың миннети. Бул ўазыйпаны ақ жүзли — абырай менен орынлаўда, қәлем ийелери оқыўшыларымыз алдында қарыздар болып қалмайды.Бүгинги күни китап оқыў, китап оқыўға тәрбиялаў, китап басып шығарыў ҳәм оны орынларға тарқатыў, китап саўдасын раўажландырыў, жазыўшы-шайырларымызды, баспа кәрханаларын материаллық хошаметлеў мәселелери елимизде мәмлекетлик дәрежеге көтерилген екен, ҳүрметли Президентимиз тәрепинен қабыл етилген, жоқарыда тилге алынған бийлик оған дәлил болып табылады. Демек елимизде китап басып шығарыў, китап саўдасы гүллеп-раўажланады, китап оқыў улыўма халықлық дәстүрге айланады, оған гүман жоқ. [Каримов.2]

«Китап — билим булағы»... Шынында да бүгинги глобалласыў дәўиринде компьютерлер пайда болып, интернет арқалы ҳәр қыйлы мағлыўматлар алынып, көплеген жазыўшы ҳәм ша­йырлардың дөретпелери интернет сайтларында жәрияланып атырған болса да, китап өзиниң бийбаҳа қунын, әҳмийетин жойыт­қан жоқ.

Китап тек ғана ең жақын, бийбаҳа, арзан тәлим-тәрбия алыў қуралы емес, соның менен бирге ол ең тәбийи, зыянсыз тәлим алыў усылы болып табылады. Себеби технология қанша раўажланып компьютер, ноутбук, наушник арқалы аудиокитаплар шыққаны менен де бәрибир олардың инсан организимине зыяны илимий жақтан дәлийлленген.

Ата-бабаларымыз руўхый байлықты ҳәрдайым материаллық байлықтан жоқары қойған. Сол себепли де бизиң фольклорлық бай ғәзийнемиз өз қунын жойтпаған ҳалда алыс әсирлерден жетип келген. Демек, жақсы шығармалар қандай дәўирлерди бастан кеширмесин, бәрибир өз өмирин даўам ете береди. Халық бундай қунлы китаплардан ҳеш қашан қол үзбейди ҳәм оларсыз жасай алмайды.

Елимиз келешеги болған жасларды тәрбиялаўда китапханалардың роли үлкен болып табылады. Китапханалар инсанға нур тарқатыўшы, руўҳыйлыққа жетеклеўши орын болып табылады. Әййем заманлардан берли китапханалар зыялылардын сүйикли орынларынан есапланған. Орта Азияда эрамыздың III әсиринде ақ китапханалар өз хызметин көрсеткен. Бирақ, түрли урыслар басқыншылықлар себепли, көплеген китапханалар жоқ етилген, бийбаҳа китаплар жағып жиберилген. IX-XV әсирлерде Орта Азия бойлап көплеген пүткил жаҳан бойлап теңи-тайы жоқ бийбаҳа китапханалар ашылған. Хорезмий, Фарабий, Беруний, Ибн Сина, Жамий, Наўайы сыяқлы уллы тулғалар өз заманларының бай китапханаларынан пайдаланған, китап топлаў ҳәм басып шығарыў ислерине қәўендерлик еткен. [ Эргашева. 113 ]

Жуўмақлап айтқанда, китап миллеттиң күдиретин, оның руўҳый көринисин сәўлелендиреди. Егер миллий қәдриятларымызды, тарийхымызды, әдебиятымызды үйренбекши болсақ, алдың Наўайы, Бобур, Бердақ, Әжинияз шыгармаларын билиўимиз, Батыс мәдениятын үйренбекши болсақ, «Ғалабалық мәденият» емес, жәҳан тән алған Д.Дефо, У.Шекспир, А.Пушкин, Л.Толстой, М.Достоевский, У.Фолкнер, Г.Маркес шығармаларын үйрениўиз зәрүр болып табылады.

Әдебиятлар.

1. Б.Атамуратов. К.Каримов «Китап – билим булағы, ямаса Президент бийлигинен кейинги ойлар».Erkinkarakalpak.uz 09.02.2017

2. Ә.Жиемуратов. «Китап сарқылмас ғәзийне». «Еркин Қарақалпақстан» газетасы. 29.09.2015

3. «Маънавият –қалбим қуёши». Шығармалар топламы. Ташкент. 1997 жыл.

QABUL - 2018

НМПИ 2018-2019-оқыў жылы ушын ҚАБЫЛЛАЎ КОМИССИЯСЫНАН ТЕЗ МАҒЛЫЎМАТ АЛЫЎ ТЕЛЕФОНЛАРЫ 

(CALL  CENTER) 

(+99861) 229-40-93

(+99861) 229-41-03 

(+99861) 229-40-97 

Абитуриентлер ҳужжетлерин қабыл етиў 15-июндан-15-июлге шекем

Тест сы наўлары 1-августтан 15-августка шекем

Биринши смена 08:00

Екинши смена 15:00



Корпоратив почта

"Edu.uz" rasmiy kanali

Электрон таълим