e-academy.uz

Харакатлар стратегиясидан тест

Қонунчилик базаси

Халкаро лойихалар

Филология факултети

ТАРИХИ

 

Қорақалпоқ тили ва адабиёти факультетининг дастлабки ташкилотчиларининг бири республикамизнинг биринчи фан доктори, ёзувчи Н.Давқараев бўлган. Факультетни ташкил этишди ва ривожлантиришда А.Есемуратов, А.Қидирбоев, Т.Бекимбетов, Ж.Урумбаев, К.Бердимуратов, Қ.Айимбетов, Г.Есемуратов, С.Камалов, Я.Досумов, Р.Қосбергенов, У.Шалекенов, К.Убайдуллаев, А.Бегимов, А.Алиев, О.Бекбаўлов, Д.Насиров, Н.Камалов, Х.Хамидов, А.Қожиқбаев, М.Қурбонбоев, Қ.Мақсетов, Б.Исмайлов, И.Юсупов, О.Сейтов, С.Ахметов, А.Пахратдинов, Қ.Султанов, А.Нажимов, Қ.Камалов, К.Мамбетов, С.Бахадирова, Ж.Наримбетов, А.Даулетов, А.Бекбергенов, А.Ниязов ва бошқалар катта хизмат курсатган.

1990 йил сентябрдан бошлаб Филология факультети очилди. Факультет ташкил этилган кундан эътиборан унинг декани вазифасига филология фанлари номзоди, доцент Е.Мергенбаев тайинланиб, у 1991 йилгача раҳбарлик қилди. 1991 йилдан бошлаб алиҳида Қорақалпоқ тили ва адабиёти ва Филология факультетларга ажратилди.

Қорақалпоқ тили ва адабиёти 1991 йил сентябрда Қорақалпоқ тили ва адабиёти факультети қайта ташкил қилиниб, проф. Қ.Камалов факультет декани лавозимига тайинланди. 1991 йилдан бошлаб ушбу вақтгача факультетда Қ.Камалов (1991-1998), О.Сайимбетов (1998-2001), К.Алламбергенов (2001-2004), И.Утеўлиев, О.Сайимбетов (2004-2010)лар декан лавозимида ишлаб ва бошқариб келди. Даўлет Пахратдинов (2010-2013) лар декан лавозимида ишлаб ва бошқариб келди. 2013 йилдан бошлаб Ш.Абдиназимов, Б.Диланов, Е.Алланазаровлар раҳбарлик қилди.

Филология факультетига 1991-2001 йилларда филология фанлари доктори К.Қурамбоев, 2001 йилдан 2005 йилгача филология фанлари номзоди А.Мадаминов, К.Ташанов раҳбарлик қилди. 2013 йилдан 2017 йилнинг августгача филология фанлари номзоди доцент Г.Қурбаниязов факультет декани лавозимида раҳбарлик қилди. 2017 йилнинг сентябрь ойидан яна иккита факультет бирлаштирилди ва 2017 йилнинг сентябрь ойидан бошлаб филология фанлари номзоди, доцент А.Абдиев раҳбарлик қилмоқда.

Маънавият ва маърифат ишлари бўйича декан ўринбосари лавозимида 2001-2004 йиллар мобайнида С.Матякупов, К.Калимбетов, П.Ўразбаевлар фаолият юритган бўлса, бугунги кунда К.Пахратдинов, И.Мадияров мазкур лавозимда ишлаб келмоқда.

Факультет деканининг ўқув ишлари бўйича ўринбосари лавозимида 1990-2003 йиллар мобайнида Х.Амиралиев, Ф.Салаев, Г.Хамидуллаев, Н.Елеуов, Г.Мамбеткаримовлар иш олиб бордилар. Ҳозирги кунда ушбу лавозимда С.Атиязов, А.Турсынбаевлар ишлаб келмоқда.

 

Факультетнинг илмий ишлар бўйича декан муовини лавозимида Қ.Аралбаев, С.Жалилов, С.Матякупов, Б.Бекниязовлар илмий-тадқиқот ишларининг самарали олиб борилишида жонбозлик кўрсатиб келган бўлса, бугунги кунда О.Ҳайтбаев фаолият кўрсатмоқда.

Факультетда Қорақалпоқ тили ва адабиёти, Ўзбек тили ва адабиёти, Қозоқ тили ва адабиёти бакалавриат таълим йўналишлари бўйича кадрлар тайёрланмоқда.

Ҳозирги кунда факультетда Қорақалпоқ тили, Қорақалпоқ адабиёти Ўзбек тили, Ўзбек адабиёти, Қозоқ тили ва адабиёти кафедралари иш олиб бормоқда. Факультетда 56 нафар профессор-ўқитувчи, Шундан 5 нафар фан доктори, 25 нафар фан номзоди ва доцентлар иш олиб бормоқда.

Бугунги кунда факультетда жами 732 нафар талаба таълим олмоқда. Шундан Қорақалпоқ тили ва адабиёти бакалавриат таълим йўналишида 343, Ўзбек тили ва адабиёти бакалавриат таълим йўналишида 325, Қозоқ тили ва адабиёти йўналишида 64 талаба билим олмоқда.

Мавжуд таълим йўналишлари:

5111300-Қорақалпоқ тили ва адабиёти

5111200-Ўзбек тили ва адабиёти

5111300-Қозоқ тили ва адабиёти

 

Магистратура мутахассислиги

5А111201-Ўзбек тили ва адабиёти

 

Факультетдаги кафедралар

1. Қорақалпоқ тили

2. Қорақалпоқ адабиёти

3. Ўзбек тили

4. Ўзбек адабиёти

5. Қозоқ тили ва адабиёти

 

ҚОРАҚАЛПОҚ ТИЛИ КАФЕДРАСИ ТАРИХИ

 

1991 йил Қорақалпоқ тили ва адабиёти факультети таркибида «Ҳозирги қорақалпоқ тили» деган ном билан «Қорақалпоқ тили» кафедраси ташкиллаштирилиб, уни филология фанлари номзоди А.Нажимов 1997 йилгача бошқарди.

1992 йилнинг 20 ноябридан бошлаб «Факультетлараро қорақалпоқ тили» кафедраси ажралиб, мазкур кафедрага филология фанлари доктори, профессор О.Д.Доспанов 1994 йилгача раҳбарлик қилди.

Қорақалпоқ тили кафедраси дастлаб «Ҳозирги қорақалпоқ тили», 1997 йилдан бошлаб «Қорақалпоқ тилшунослиги», 2016 йилдан буён «Қорақалпоқ тили» деб номланиб, уни филология фанлари номзоди, доцент А.Бекбергенов (1997-1998 йил, ноябрь), проф.О.Д.Доспанов (1998-2011 йил декабрь), доцент О.Сайимбетов (2011-2014 йиллар), М.Қурбанов (2014-2015йиллар), доцент А.Пирниязова (2015-2016 йиллар) раҳбарлик қилди. 2016 йилнинг декабридан буён филология фанлари доктори Айимбетов Мақсет Қаллиевич раҳбарлик қилиб келмоқда.

Ҳозирда кафедрада жами 14 профессор-ўқитувчи фаолият юритади. Улардан 1 та фан доктори, 9 та фан номзоди, 5 та доцент, 5 та катта ўқитувчи, 4 ассистент ўқитувчи фаолият юритади. Кафедранинг илмий салоҳияти 71% ни ташкил қилади.

Қорақалпоқ тили кафедрасида 2017-2018 ўқув йилида 25 та фан ўқитилади ва уларнинг ўқув услубий мажмуаси тайёрланди. 2017-2018 ўқув йилида 10200 соатни бажариш режалаштирилган.

Кафедрада илмий мактаб яратилган. Масалан кафедра профессори О.Доспановнинг илмий раҳбарлигида 9 та номзодлик иш бажарилган бўлса, охирги 5 йилликда кафедрада илмий салоҳиятни кўтариш мақсадида бир нечта номзодлик диссертациялар ҳимоя қилинди. Улардан 2008 йили Б.Қурбанбаева «Қорақалпоқ тили жанубий диалектининг сўз ясалиш ва морфологияси», А.Сабурова «Қорақалпоқ тилида мусиқа терминлари» (илмий раҳбари профессор О.Доспанов), 2009 йили Н.Турабаева «Қорақалпоқ тили лексикасининг ривожида ўзбек тилининг таъсири» (илмий раҳбари академик Ҳ. Ҳамидов), 2010 йили С.Шинназарова «Қорақалпоғистон Қонликўл ҳудудидаги қорақалпоқларнинг нутқий ҳусусиятлари» (илмий раҳбари профессор О.Доспанов), 2011 йили М.Қурбанов «Қорақалпоқ тилидаги географик терминларининг лексик-грамматик ҳусусиятлари» (илмий раҳбари доцент О.Сайимбетов), 2012 йили А.Пирекеева «Кенимех қорақалпоқлари шеваси» (илмий раҳбари профессор О.Доспанов) мавзуларида номзодлик диссертацияларини муваффақиятли ҳимоя қилдилар.

Ҳозирги кунда кафедрада 1 та катта илмий ходим, 1 та мустақил изланувчи докторлик диссертациялари буйича фаолият юритмоқда. Р.Опаева ф.и.д, проф М.Қудайбергенов раҳбарлигида, М.Қайипназарова ф.и.д, проф Ю.Ибрагимов раҳбарлигида катта илмий ходим изланувчилар институтида илмий изланишлар олиб бормоқда.

 


ҚОРАҚАЛПОҚ АДАБИЁТИ КАФЕДРАСИ

 

«Қорақалпоқ адабиёти» кафедраси – ўзининг ушбу сўзма-сўз номи бўйича фақатгина Ўзбекистон Республикасида эмас, бутун жаҳондаҳам бетакрор ва шунақа бўлиши зарур кафедра ҳисобланади.

Кафедра Ажиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институти ташкил этилганда, даслабки очилган кафедралардан бўлиб, ўзининг 83 йиллигига ёқин бой тарихга эга. Бунинг дастлабки ташкиллаштирувчиси Марказий Осиёда биринчи филология фанлари доктори бўлган таниқли адабиётшунос Н.Давқараев, бутун туркий дунёда обруга эга фольклоршунос профессор Қ.Айимбетовлар бўлди. Сўнгги даврларда ушбу кафедранинг илмий-педагогик салаҳиётини орттиришда филология фанлари докторлари, профессорлар С.Ахметов, Қ.Мақсетов, К.Мамбетов, Қ.Камалов, Ә.Пахратдинов, Қ.Султанов, Ж.Нарымбетовлар салмоқли ҳисса қўшдилар.

1976 йили Педагогика институти базасида Нукус давлат университети очилгандан сўнг, «Қорақалпоқ адабиёти» кафедраси 1990 йилгача ушбу университет таркибида бўлди.

1990 йили Нукус давлат педагогика институтининг қайта очилишига боғлиқ филология факультетининг таркибидан «Қорақалпоқ адабиёти» кафедраси ташкиллаштирилди. Ушбу кафедрада ф.ф.д., профессор Қ.Камалов раҳбарлик қилди.

«Қорақалпоқ адабиёти» кафедрасини 1991-1998, 2004-2006 йилларда профессор К.Алламбергенов раҳбарлик қилмоқда.

1999-2003 йиллар ичида мазкур кафедра филология фанлари доктори, профессор К.Камалов ва филология фанлари номзодлари, доцентлар М.Бекбергенова, И.Утеўлиевлар томонидан бошқарилди.

Ушбу йилларда олиб борилган энг долзарб масала –кафедранинг илмий даражали педагог кадрлар билан таъминлаш, ёш мутахассисларни илм-фанга жалб этиш бўлиб, ушбу мақсадда кафедра филология фанлари докторлари, профессорлар А.Пахратдинов, С.Баҳадирова, филология фанлари номзодлари, доцентлар А.Қожиқбаев, М.Бекбергеновалар ва ассистент ўқитувчиар Ш.Аяпов, С.Қазақбаев, Қ.Мамбетов каби ёш ўқитувчилар билан тўлиқтирилди. Натижада 1997-1998-ўқув йилларда кафедра 4 фан доктори, профессорларга, 2 фан номзоди, доцентларга эга бўлди. Институт қошидадан очилган аспирантурага ҳам илм-фанга иқтидорили, талантли ёшлар кўплаб жалб қилинди. Ҳозирги кунда уларнинг кўпчилиги (С.Қазақбаев, Э.Ешниязова, И.Дилманов, Ҳ.Жақсимова, А.Утамбетова) фан номзодлари.

Кафедрадаги 2007-2012-йиллар оралигида филология фанлари номзоди, доцент Б.Давлетов рахбарлик қилди. 2013 йилнинг февраль ойидан филология фанлари доктори, профессор, ҚР Бердақ номидаги давлат мукофати лауреати, Ўзбекистоан Халқ таълими аълочиси Кенесбай Алламбергенов раҳбарлик қилмоқда.

Кеңесбай Алламбергенов – таниқли олим, маҳоратга эга ташкиллаштирувчи педагог ва талантли ёзувчи. У Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон Ёзувчилар уюшмаси аъзоси. Бир нечта ўнга ёқин намунавий фан дастурлари ва ўқув қўлланмаларининг, 4 дарслик, 4 монография билан 150 га ёқин илмий мақолаларнинг муаллифи. 1985 йили ЎзРФА А.Навоий номидаги Тил ва адабиёт институти Ихтисослаштирилган Кенгашида «Қарақалпақ әдебиятында айтыс» мавзусида номзодлик, 1997 йил ушбу Ихтисослаштирилган Кенгашда докторлик диссертацияларини ҳимоя қилган. 1994 йили доцент, 2010 йили профессор илмий унвонларига эга бўлган.

Каефдрада шу каби тажрибали илмий педагог кадрлардан филология фанлари докторлари, профессорлар Қ.Оразымбетов ва А.Пахратдиновлар, филология фанлари номзодлари, доцентлер М.Бекбергенова, С.Қазақбаев, Б.Давлетов, С.Баўетдиновалар да фаолият олиб бормоқда.

Мана, шундай қилиб, дастиёрли анъанага эга кафедра ҳозирги кунда ҳам ўқув, илмий ва маънавий-маърифий соҳаларда катта чўққиларни эгаллашни ният қилиб, режали ва кетма-кет тизимли ишлар олиб бормоқда. Атаб айтганда, кафедра профессор-ўқитувчилари ўзларининг касбий фаолиятининг энг бошли масала –қорақалпоқ адабиёти бўйича таълимни дунёвий стандартлар даражасига етказиш, шунга мос намунавий ва ишчи ўқув режаларини, дастурларини тузиш, ўқув-методик адабиётлар яратиш, талабаларнинг билим кўникмаларини ўзлаштиришда сифат кўрсаткичларини яхшилаш, ўқув-услубий мажмуаларни ёзиш ишлари бўйича ҳозирги даврдаги илғор инновацион педтехнология талабларига мос ишлар олиб борилмоқда.

Ҳозирги кунда кафедра таркибида 5 профессор-ўқитувчи асосий штатда, 1 профессор-ўкитувчи 0,25 ставкада, жами 6,25 штатда профессор- ўқитувчилар ишлайди. Шундан 2 фан доктори, профессорлар, 3 фан номзоди, доцентлар, 1 фан номзоди, катта ўқитувчи 2 илмий даражасига эга эмас катта ўқитувчи 0,5 ставкада ишлайди. Кафедранинг илмий даражалилиги 75 % ти ташкил этади.

Ушбу профессор - ўқитувчиларнинг ичида 1 профессор Қорақалпоғистонга меҳнати синган фан арбоби, 1 профессор Бердақ номидаги давлат мукофати лауреати бўлса, 2 профессор- ўқитувчи Ўзбекистон халқ таълими аълочиси.

Кафедра профессор- ўқитувчилари ўзларининг ушбу илмий даража ва унвонларига мос илмий, илмий-услубий ишлар олиб бормоқда. Масалан, ушбу соҳалардаги сўнгги 5 йилда ишланган ишлар бўйича айтадиган бўлсак, проф.Қ.Оразымбетовнинг «Ҳәзирги қарақалпақ лирикасында киши жанрлар эволюциясы ҳәм типологиясы», «Қосық теориясы». проф. А.Пахратдиновнинг «Қарақалпақ әдебиятын оқытыў методикасы», «Бердақ шайырдың көркемлик дүньясы», «Аббаз шайырдың көркемлик дүньясы», проф. К.Алламбергеновнинг «Бүлбилзибан уллы шайыр», «Бозатаў» ҳәм тарийхый шынлық», «Ер Едиге, «Едиге» дәстаны, Алтын Орда ҳәм Маўереннахр дәўири тарийхының гейпара мәселелери», «Ғәрезсизлик дәўири қарақалпақ әдебияты», «Мәңги булақ», «Кең дүньяға қушақ ашқан жазыўшы», доц. М.Бекбергенованинг «Қарақалпақ әдебиятында дәстүр, мийраслылық ҳәм көркем аўдарманың гейпара мәселелери», «Жәҳән әдебияты», «Әдебияттаныў тийкарлары» ва ҳ.к. номдаги дарслик, ўқув қўлланмалари, монографиялари чоп этилди. Булар ичида 2007 йили «Билим» нашриётидан кафедра аъзолари А.Пахратдинов, К.Алламбергенов, М.Бекбергеновалар томонидан Академик лицей ва касб-ҳўнар коллежи ўқитувчилари учун «ХХ әсир қарақалпақ әдебияты» дарслигининг (15 б.т.) чиқиши алоҳида воқеа бўлди. 2009 йили ушбу муаллифлар томонидан ёзиб битказилган Олий ўқув ўринлари учун 40 б.т. ҳажмда «ХХ әсир қарақалпақ әдебияты тарийхы» дарслигига ОЎМТМнинг нашрдан чиқариш бўйича 091-сонли гувоҳномаси берилди ва 2011 йили «Қарақалпақстан» нашриети томонидан чоп этилди.

Ҳозирги кунда кафедра профессорлари Қ.Оразымбетов, А.Пахратдинов, К.Алламбергенов ва доцент М.Бекбергенова муаллифлигида 40 б.т. хажмда «ХХ әсир қарақалпақ әдебияты тарийхы» дарслиги нарда чоп эттириш олдида тур. Ушбу дарсликга Ўзбекистон Республикаси Олий ва ўрта махсус таълим вазирлигинин 2017 йил 24-августдаги 63-сонли буйруғига асосланиб ЎзР Вазирлар Маҳкамаси томонидан чоп эттириш учун 603-035 сонли лицензия рухсатнама сертификат гувоҳнама берилган.

Бир сўз билан айтганда, буларнинг барчаси кафедранинг келажак истиқболини кўрсатувчи бугунги кундаги сутинлари ҳисобланади.

Бу масалада кафедранинг келажагидан ҳам катта умид кутса бўлади. Кафедрада келажак илимий-педагог кадрларни тайёрлаш бўйича аҳамиятли вазифалар белгиланиб қўйилган. Атаб айтсак, кафедрада М.Есебаев, П.Дабылов, Қ.Мәмбетов, З.Ктайбекова, Г.Алламбергенова, Т.Торткулбаева каби ёш олимлар докторантура ва таянч докторантураларда таълим олмоқда. Бу ёш олимлар етакчи олимлар раҳбарлигида, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2012 йил 28-декабрдаги №365 сонли «Олий ўқув юртидан кейинги таълим ҳамда олий малакали илмий ва илмий педагог кадрларни аттестациядан ўтказиш тизимини такомиллаштириш чора тадбирлари» ҳақидагы қарорнинг биринчи банти билан тасдиқланган «Олий ўқув ўрнидан кейинги Таълим ҳақидаги Низом» ва 2017 йилдаги ушбу Низомга ишланган диссертацияларни ҳимоя қилиш бўйича янги ўзгаришларга алоқадар ( PhD) ва ( DsD )докторлик диссертация ишлари мавзулари устида илмий ишлар олиб бармоқда.

Кафедрада бугунги кунда маънавий-маърифий соҳалар бўйича ҳам кўпгина ишлар ишланмоқда. Масалан, 2017 йил декабр ойида қорақалпоқ халқининг классик шоири Бердақ Қарғабай уғлининг 190 йиллик юбилейи муносабати билан, 2014 йили Ажиниёз Қосибой уғлининг 190 йиллиги, Ўзбекистон Қаҳрамони, Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон халқ ёзувчиси Т.Қайыпбергеновнинг 85 йиллиги, Ўзбекистон қаҳрамони, Ўзбекистон ва Қорақалпоғистон халқ шоири И.Юсуповнинг 85 йиллиги, адабиётчи олимлар ф.ф.н., профессор Ж.Наримбетовнинг 80 йиллиги, қорақалпоқ халқининг севимли ёзувчи-шоирлари А.Шамуратовнинг 105 йиллиги, У.Пиржановнинг 80 йиллиги юбилейлари муносабати билан, Г.Матякупова, Ш. Уснатдинов, К.Алламбергенов, С.Ибрагимовларнинг янги асарлари презентациясига бағишланган адабий тадбирлар, илмий-назарий конференциялар презентациялар ташкиллаштирилди.

Умуман, кафедра профессор-ўқитувчилари гап бошида айтилган атамага оид кафедрани гулландириш учун барча куч-жигарини, илм-интаси ва педагогик маҳоратиниаянмай хизмат қила беради. Бу ишлар уларнинг касбий миннати бўлибгина қўймасдан, Ватан олдидаги қарз ва фарзи ҳисобланади.

 

ЎЗБЕК ТИЛИ КАФЕДРАСИ

Ўзбек тили ва адабиёти мутахассислиги дастлаб Тарих-география факултети таркибида очилди. Мазкур ихтисослик бўйича мутахассис тайёрловчи ўқитувчилар Қорақалпоқ тили ва адабиёти кафедрасида фаолият кўрсатганлар. Уларнинг таркибида ўзбек адабиётшунослигининг етук олимлари, филология фанлари доктори, профессорлар: Н.Худайбергенов ва П.Шермуҳаммедовлар ҳам бор эди. Ўзбек тили ва адабиёти ихтисослиги бўйича мутахассислар тайёрловчи кундузги бўлим бўлмаганлиги сабабли улар Педагогика факултетининг кундузги ва сиртқи бўлимларида ўзбек тили ва адабиётидан дарс беришган.

1965 йилдан бошлаб “Қорақалпоқ тили” кафедрасида М.Бўронов, Ю.Ибрагимов, “Қорақалпоқ адабиёти” кафедрасида эса Ғ.Яқубов, А.Пирназаровлар сиртқи бўлимда ўзбек тили ва адабиёти мутахассисларини тайёрловчи ўқитувчилар сифатида фаолият кўрсатган.

Ўзбек тили ва адабиёти мутахассислиги кундузги бўлими Нукус давлат педагогика институтида 1970-йил очилди. Унинг илк битирувчиларидан филология фанлари номзоди А.Мадаминов бугунги кунда Бердақ номидаги Қорақалпоқ давлат университети “Ўзбек филологияси” кафедраси доцентидир. Умуман, ўзбек тили ва адабиёти ихтисослигини тугатган бир қанча талабалар бугунги кунда филология ва педагогика йўналишларида фан номзоди илмий даражаларига эга бўлдилар. Хусусан, К.Ташанов, Ҳ.Абдуллаев, Ф.Бобожонов, И.Қурбонбоев, Ш.Юлдашева, Қ.Қодиров, Ш.Бўронова, С.Матякупов, Г.Қурамбоева, М.Худаяровалар шулар жумласидандир. Улар Республикамизнинг турли жойларида фан ва таълим-тарбия соҳаларида самарали фаолият юритмоқдалар.

1976-йилнинг сентабр ойида филология факултети таркибида “Ўзбек тили ва адабиёти” кафедраси ташкил етилди. Кафедрага М.Бўронов мудир етиб тайинланди. Бу даврда кафедрада ф.ф.н. К.Қурамбоев, Е.Хўжаниязов, Ю.Ибрагимов, К.Хайтметов, А.Пирназаров, Ю.Машарипов, Р.Юлдашев, Ф.Салаев, Г.Юлдашева (лаборант)лар фаолият кўрсатди.

1981-1985 йилларда “Ўзбек тили ва адабиёти” кафедрасига ф.ф.н. К.Қурамбоев раҳбарлик қилди. Шу вақтда кафедрага А.Мадаминов ва К.Ташанов ўқитувчи лавозимига ишга қабул қилинди. 1986-1990 йиллар мобайнида ф.ф.н. Б.Қурбонбоев кафедра мудири лавозимида фаолият юритди. Г.Қурбониязов ва С.Жалиловлар айни шу вақтда ўзларининг олий таълимдаги педагогик фаолиятларини бошладилар. 1990-1992 йилларда кафедрани ф.ф.н. М.Бўронов, 1992-1993 йилларда ф.ф.н. Ю.Ибрагимов бошқарди.

1993 йил «Ўзбек тили ва адабиёти» кафедраси негизида «Ўзбек тилшунослиги» ва «Ўзбек адабиёти» кафедралари ташкил қилинди. 1998 йилгача “Ўзбек тилшунослиги” кафедрасига доцент Ю.Ибрагимов раҳбарлик қилди.

1998 йили “Ўзбек тилшунослиги” кафедрасидан “Факултетлараро ўзбек тили” кафедраси ажралиб чиқиб, унга ф.ф.д. Ю.Ибрагимов мудир этиб тайинланди. “Ўзбек тилшунослиги” ва “Ўзбек адабиёти” кафедралари “Ўзбек тили ва адабиёти” номи билан бирлаштирилиб, унга доц. К.Ташанов мудир етиб тайинланди. Мазкур кафедрани 2005-2007 йилларда доц. А.Мадаминов бошқарган бўлса, 2007-2008 йилларда ф.ф.н. С.Матякупов раҳбарлик қилган. 2008 йил октабр ойидан бошлаб “Ўзбек тили ва адабиёти” кафедраси алоҳида икки кафедрага ажратилди ва “Ўзбек тилшунослиги” кафедрасига 2008-2011 йилларда п.ф.н. Ш.Юлдашева, 2011-2012 йилларда ф.ф.н доц Г.Қурбаниёзов, 2012-2013 йилларда ф.ф.н. М.Худаярова раҳбарлик қилди.

Бу даврда “Ўзбек тилшунослиги” кафедрасида ф.ф.д., проф. Ю.Ибрагимов, ф.ф.н., доц. Е.Хўжаниязов, ф.ф.н., доц. Г.Қурбониязов, ф.ф.н., доц.Қ.Қодиров. п.ф.н. Ш.Юлдашева, п.ф.н. Ш.Бўронова, ф.ф.н., М.Худаярова, катта ўқитувчилар: С.Жалилов, ассистентлар: Х.Худайбергенов, Қ.Худаяров, З.Жамалова, И.Давлатмурадов, П.Ўразбоев, О.Султанова, Д.Кабулова Г.Юсупова, У.Ибрагимова, С.Атиязов, Ф.Сапаева, О.Ешимбетов, И.Мадияров, О.Хайтбоевлар илмий-педагогик фаолият олиб боришди.

“Ўзбек тилшунослиги” кафедраси мудири лавозимида 2013 йил феврал ойидан декабр ойигача ф.ф.н. Ш.Абдуллаев, 2013-2015-йилларда ф.ф.н. М.Худаярова, 2015-2016-йиллари катта ўқитувчи С.Жалиловлар фаолият юритдилар.

2015-йил май ойида “Ўзбек тилшунослиги” кафедраси номи “Ўзбек тили” кафедраси деб ўзгартирилди.

2016-йил 7-декабрдан “Ўзбек тили” кафедрасига п.ф.н. Ш.Юлдашева мудир этиб тайинланди.

Ҳозирги кунда “Ўзбек тили” кафедрасида ф.ф.д., проф. Ю.Ибрагимов, ф.ф.н., доц. Е.Хўжаниязов, ф.ф.н., доц. Г.Қурбониязов, ф.ф.н., доц.Қ.Қодиров. п.ф.н. Ш.Юлдашева, п.ф.н. Ш.Бўронова, ф.ф.н., М.Худаярова; катта ўқитувчилар: С.Жалилов, О.Султанова, Д.Кабулова; ассистентлар: З.Жамалова, И.Давлатмурадов, П.Ўразбоев, Г.Юсупова, У.Ибрагимова, С.Атиязов, И.Мадияров, О.Хайтбоевлар илмий-педагогик фаолият олиб бормоқдалар. Кафедра фан кабинети лавозимида Г.Базарбаева ишлаб келмоқда.

Ўзбек тили ва адабиёти бўлими талабалари бир неча йиллардан буён Республика фан олимпиадалари, танловларда фаол қатнашиб, совринли ўринларни эгаллаб келишмоқда. 1994-йилда Ш.Юлдашева, 1995-йилда Н.Гаффаровалар ўзбек тили ва адабиёти фанидан биринчи ўрин, она тили ва адабиёти фанидан 2014-йил М.Айтбаева учинчи ўрин, 2015-йил иккинчи ўрин, 2016-йил ўзбек тили фани бўйича А.Мухаммадиёров учинчи ўрин эгаллади.

1998-йил ўтказилган «Оила муқаддас» мавзусидаги Республика танловида факултетимизнинг ёш шоираси Г.Бегжанова совринли иккинчи ўринни эгаллади.

Бундан ташқари, ўзбек тили ва адабиёти бўлими талабаси Романова Шаҳло 2006-йилда Жиззах вилояти Зомин туманида «Биз Президент фарзандларимиз» шиори остида ўтказилган анъанавий «Зомин» семинарида қатнашиб, мутлоқ ғолибликни қўлга киритди. Бекчанова Мунира еса 2006-йилда институт миқёсида ўтказилган «Энг иқтидорли талаба» танловида 1-ўринни эгаллади. 2008-йилда М.Қутлимуратова «Келажак овози» республика танловининг «Бадиий ижод» йўналиши бўйича Қорақалпоғистон Республикаси миқёсида ғолиб, деб топилди.

Ўтган даврлар мобайнида ўзбек тили ва адабиёти бўлими кафедралари ташаббуси билан М.Қўшжонов, Н.Худойбергенов, А.Ҳайитметов, Ш.Раҳматуллайев, И.Қўчқортойев, А.Рустамов, А.Ғуломов, Т.Мирзайев, Б.Бафоев, У.Норматов, А.Ҳожиаҳмедов, Б.Ёлдошев, Б.Назаров, Б.Қосимов, С.Матчонов, Қ.Ёлдошев, С.Аширбоев, Б.Каримов, Қ.Ҳусанбоева, М.Жўраев каби таниқли олимлар, фан арбоблари таклиф етилиб, улар ўзбек тили ва адабиёти бўлими талабаларига тилшунослик ва адабиётшуносликнинг долзарб масалаларига бағишланган марузалар ўқидилар, шунингдек, илмий-педагогик кадрлар тайёрлашда салмоқли ҳисса қўшдилар.

Профессор-ўқитувчилар Ўзбекистон, Қорақалпоғистон, Қозоғистон Республикаларидаги илмий марказлар, нашриётлар, олий ўқув юртлари билан ҳамкорлик қилинмоқда. Кафедра профессор-ўқитувчиларининг бир қатор илмий ишлари бошқа республикаларда қозоқ, рус ва бошқа тилларда нашр етилди. Кафедранинг Ўзбекистон Республикаси фанлар академияси А.Навоий номидаги Тил ва адабиёт институти, Урганч, Бухоро ва Самарқанд давлат университетлари, Низомий номидаги Тошкент давлат педагогика университети, Ўзбекистон Миллий университети, Қори Ниёзий номидаги ЎзПФИТИ, ҚҚРФА Н.Давқараев номидаги Тил ва адабиёт институти, Ўзбекистон Республикаси Педагогика Фанлар академиясининг Ж.Ўринбоев номидаги Қорақалпоғистон филиали билан алоқалари яхши натижалар бермоқда. Ўзаро тажриба алмашиш, илмий-педагог кадрлар тайёрлашдаги ҳамкорлик, республикамиздаги илмий-тадқиқот институтлари ҳамда нуфузли олий ўқув юртларидан таниқли олимларни филология факултетига таклиф этиш ананаси бугунги кунда ҳам давом етмоқда.

Мустақиллик йилларида профессор-ўқитувчилар янги давр талабларига монанд тилшунослик бўйича бир қанча монографиялар, ўқув ва ўқув-методик қўлланмалар, юзлаб мақолалар яратиб, илм-фан, талим-тарбия соҳасининг ривожланишида ҳамда мустақил фикрлайдиган, ҳар томонлама етук, юксак инсоний фазилатлар соҳиби бўлган ёшларни миллий истиқлол мафкураси руҳида тарбиялаш йўлида самарали ҳисса қўшиб келмоқдалар.

Хусусан, “Ўзбек тили” кафедраси профессор-ўқитувчилари: С.Жалиловнинг “Қорақалпоқча-ўзбекча сўзлашув луғати” (ҳамкорликда; Нукус: Қорақалпоғистон, 2006), Ш.Юлдашеванинг “Давлат тили таълимининг лингводидактик асослари” (Тошкент: 2007), “Академик лицейларда давлат тилини ўқитиш” (Тошкент: Фан, 2007), Д.Кабулованинг “Ўзбек тили (давлат тили) фанидан матнлар тўплами” (Нукус: 2009), О.Султанованинг “5-7-синф ўзбек тили дарсларида грамматик материалларни ўрганиш” (Тошкент: Фан ва технологиялар, 2009), Г.Дўсжанованинг “Талаба амалиётчилар учун методик қўлланма” (ҳамкорликда; Нукус, Билим, 2009), Ш.Бўронованинг “Ўзбек тилини ўқитиш методикасидан курс иши мавзулари ва методик кўрсатмалар” (Нукус, Қорақалпоғистон, 2009) Г.Қурбаниёзов ҳамда Ф.Салаевнинг ҳаммуаллифлигида «Адабиёцҳунослик атамаларининг изоҳли сўзлиги», (Тошкент. 2010. “Янги аср авлоди” нашриёти), Е.Хўжаниёзов,Г.Қурбаниёзов, Ш.Юлдашева, С.Жалиловларнинг «Ҳозирги ўзбек адабий тили. Ўзбек тили ва адабиёти бакалавр таълим ё‘налиши талабалари учун курс иши мавзулари ва методик кўрсатмалар» ( Тошкент: 2011), О.Ешимбетовнинг «Боғланишли нутқни ўстиришнинг лингводидактик асослари» (Тошкент, «Истиқлол» нашриёти, 2011), Қ.Қодировнинг “Ўзбек тили морфологияси тарихи” (Нукус 2011), Б.Тўхлиев ҳамда Г.Қурбониязовларнинг “Ўзбек тили” (Ўзбекистон миллий кутубхонаси нашриёти, 2012), Ш.Юлдашева, Д.Кабулова, М.Собироваларнинг “Ўзбек тили” (Нукус 2013), Ш.Юлдашева, Д.Смайлова, Ш.Артиковаларнинг “Ўзбек ва қорақалпоқ тилларида тенг боғловчилар” (Хоразм нашриёти, урганч 2013), Р.Шукуров, М.Худаярова, М.Қурбанов, А.Султанова, С.Атиязов, Г.Юсупова, О.Ешимбетовларнинг “Қарақалпақ тилиндеги қос даўыслы ҳәм даўыссызлы сөзлер сөзлиги” (Тошкент, 2013) каби ўқув ва методик қўлланмалари бугунги кунда ўқув жараёнига татбиқ қилинмоқда.

Таъкидлаш ўринлики, “Ўзбек тили” ва “Ўзбек адабиёти” кафедралари ҳамкорлигида профессор-ўқитувчилар ҳамда магистрантлар томонидан «Ўзбек адабиётшунослиги масалалари» (1-китоб. Нукус: Билим, 2008), “Тилшунослик ва адабиётшунослик масалалари” (2-китоб. Нукус: Билим, 2009), «Ажинияз номидаги Нукус давлат педагогика институтининг фан, таълим ва тарбия масалаларини ривожлантиришдаги ўрни». Республика илмий-назарий анжумани материаллари (Нукус, 2010), “Тилшунослик: муаммо ва ечимлар” (Фан ва технологиялар Марказининг босмахонаси, Тошкент, 2014) мақолалар тўпламлари чоп етилиб илмий жамоатчилик этиборига ҳавола қилинди.

Ҳозирги вақтда кафедрада ўқитиладиган барча фанлар бўйича маъруза матнларининг электрон версиялари яратилган. Дарсларни талабаларга янги замонавий педогогик технологиялардан фойдаланган ҳолда ўтиш мақсадида “Ўзбек тили” ва “Ўзбек адабиёти” кафедралари қошида 2 та фан кабинетлари яратилди. Хоналар электрон жиҳозлар билан таъминланди.

ЎЗБЕК АДАБИЁТИ  КАФЕДРАСИ

Ўзбек тили ва адабиёти мутахассислиги Нукус давлат педагогика институтида 1970 йил очилди.

1976 йилнинг сентябрь ойида филология факультети таркибида ўзбек тили ва адабиётикафедраси ташкил этилди. Кафедрага М.Бўронов мудир этиб тайинланди. Бу даврда кафедрада ўқитувчилар: Ю.Ибрагимов, К.Хайитметов. А.Пирназаров, Ю.Машарипов ва лаборант Г.Юлдашевалар фаолият кўрсатдилар.

Ўз фаолияти давомида қуйидаги профессор-ўқитувчилар кафедрага раҳбарлик қилдилар:

- 1981-1985 йилларда К. Қурамбоев;

- 1986-1990 йилларда Б. Қурбонбоев;

- 1990-1992 йилларда М. Бўронов;

- 1992-1993 йилларда Ю. Ибрагимов;

- 1993-2005 йилларда К. Ташанов ;

- 2005-2007 йилларда А. Мадаминов ;

- 2008 -2016 йиллардаС. Матякупов.

- 2016 йилдан буён К.Қурамбоев

Институтимиз Нукус Давлат Университети таркибидан ажралиб, қайта ташкил топганидан кейин филология факультети таркибида Ўзбек тили ва адабиёти кафедраси ташкил этилди.Мазкур кафедрага ф.ф.н., проф. М.Бўронов, ф.ф.д., проф. Ю.Ибрагимов, ф.ф.д., проф. К.Қурамб оев, ф.ф.н., доц. Б.Қурбонбоев, ф.ф.н., доц. Г.Қурбониязов, ф.ф.н., доц. К.Ташанов, ф.ф.н., доц. А.Мадаминов ф.ф.н. , доц.С.Матякуповлар мудирлик қилдилар.

Ўзбек адабиёти кафедрасидаги педагог-ҳодимлар рўйҳати

ф.ф.д., профессор Курамбоев Каримбай, ф.ф.н.катта ўқитувчи Ташанов Камил Юлдашевич, ф.ф.н., доцент. Матякупов Саъдулла Гаипович, катта ўқитувчи Алдашева Ширин Жалгасовна, катта ўқитувчи Бекчанова Сайяра Базарбаевна, катта ўқитувчи Сапаева Феруза Давлатовна, ассистент Мадримова Ёрқиной Жумамурат қизи, ассистент Алламбергенова Нодира Гулмурзаевна, ассистент Алламбергенов Ҳамза Камолович.

Дарслик: К.Қурамбоев “Магтумгулының эсерлериниң гарагалпак дилине тержимелери хакында”(Эдебият туркман мактаблари учун 10 класслари учун).

Монографиялар: К.Қурамбоев “Махтимқули илҳом чашмаси”, “Magtymguly Garagalpagystanda”, “Гул бор Гулистон ичида”, К.Ташанов “Миллий характер ва бадиий таржима”.

Ўқув услубий қўлланмалар: Ташанов Комил, Матякупов Саъдулла, Алламбергенов Ҳамза “Ўзбек адабиёти тарихи фанидан семинар машғулотлари”, Матякупов Саъдулла, Алламбергенов Ҳамза “Навоийшунослик”, “Академик лицейларда Адабиёт фанидан назорат тестлари”, Ташанов Комил “Модеренча талқин шукуҳи”. Сайяра Бекчанова, Нодира Алламбергенова “Адабиёт дарсларида матнни шарҳлаб ўқитиш”, Феруза Сапаева “Матн ва таржимашунослик”

К.Қурамбоевнинг «Кўнгил кўнгилдан сув ичар» (Нукус, 1991) «Кўнгил бермиш сўзимга» (Тошкент, 1992) «Взаимное обогашение литератур» (Нукус, 1993), «Ғафур Ғулом ва адабий алоқалар» (Нукус, 2006), «Адабиий таъсирдан ижодий ўзига хослик» (Нукус 2007), «Таржима ва таржимон масъулияти» (Тошкент, 2007), «Махтумқули-илҳом чашмаси” (Тошкент, 2012), “Магытмгулы Гарагалпагыстанда» (Ашгабат, 2014), “Гул бор Гулистон ичинда” (Тошкент, 2016), К.Ташановнинг «Адабий мерос ва миллий тафаккур» (Тошкент, 2001), Ш.Алдашеванинг «Поэтик шакллар хилма-хиллиги ва ижодий индивидуаллик» (Тошкент, 2006), С.Матякуповнинг «Ҳозирги ўзбек ҳикояларида инсон ва шахс концепцияси» (Тошкент, 2007), Н.Алламбергенованинг «Адабиёт дарсларида миллий қадриятларни ўрганиш» (Нукус, 2016), Ҳ.Алламбергеновнинг «Ғайритабиий образларининг мифологик асослари» (2013), С.Бекчанованинг «Фольклор амалиётини ташкил қилиш» (Нукус, 2016),

Кафедра ютуқлари: 2017 йилда Нодира Алламбергенова “Йил ўқитувчиси” танловида иккинчи ўринни олди.


ҚОЗОҚ ТИЛИ ВА АДАБИЁТИ КАФЕДРАСИ

Қозоқ тили ва адабиётибўлими 1954-1955 ўқув йилида очилди. Тарих-филология факультетида Қозоқ тили ва адабиёти мутахассислигида талабаларга Қаллы Айымбетов, Сражаддин Ахметов, Көшербай Бердимуратов, Айтжан Есемуратов, Алғазы Бекбасов, Р.Г.Тимашева, Ж.А.Орынбаев, академик Ғайып Непесов, Сұлтамұрат Бекмұратов, Камал Молдахмедов, Балқуйған Ержанова, Мариям Алиева, Жумырбай Қайырбаевлар дарс берди.

Нукус давлат педагогик институти кайта ташкил этилган 1990 йилдан буён кафедра профессор-ўқитувчиларидан Қ.Аралбаев, К.Хамидуллаев, Р.Аяпбергенов, А.Кәрібаева, Ж.Қобланов, А.Қобланова және Ш.Қудьяровалар номзодлик диссертациясини мувофоқиятли ҳимоя қилдилар.

Кафедра профессор-ўқитувчилари 1990 йилдан буён бир қанша илмий ишларини чоп этди. Б.Бекетов. «Қарақалпақ қазақтарының тілі». Алматы, 1992 й., Қ.Әміралиев «Семантико-грамматические особенности употребления тюркских частиц». 1991 й., А.Кәрібаева «Физкультура бойынша русша-қарақалпакша терминлер сөзлиги». Нукус, 1991 й., «Спортивная лексика каракалпакского языка», Нөкис, 1995 й., Е.Мергенбаев «Вопросы синтаксиса словосочетаний в тюркских языках». Нукус, 1992 й., «Түркий тиллерде сөз өзгериў системасы», Нукус, 1994 жыл, «Қазақ тилиниң сөз өзгерим жүйеси», Алматы 1995 й., К.Хамидуллаев «М.Мақатаев творчествосындағы қарақалпақ темасы», Нукус, «Билим», 1995 й., «Қазақ тилин оқыту методикасы» студенттерге арналған бағдарлама, Нукус «Билим», 1998 й., Қ.Жұмажанов «Асау-Барақ» Хожелі «Достық үні» баспасы 1993 й., «Халық шайырлары поэзиясында фольклорлық ҳәм даралық дәстүр», Нукус «Билим» 1993 й., «Абай және қарақалпақ әдебиеті», Алматы, «Санат», 1995 й., «Абай энциклопедиясы» (авторлар қурамида) Алматы «Атамұра», 1995 й., 2006-2013 йиллари профессор Қ.Жұмажанов «Қарақалпақ аймағындағы қазақ әдебиеті» монографиясы. Алматы. 2006, ф.ғ.к. доцент Қ.Аралбаевтың «Қазақ әдебиети» (7-класс) дарслик (Ташкент 2005,2009 йиллар), О.Доспанов ва Ы.Құттымуратова «Диалектологиядан әмелий жумыслар». Нукус, 2009, «Краткий словарь русско-каракалпакских и каракалпакско – русских сокращений», Нукус, 2010; Т.Төрткүлбаева «Мазмұндамалар жинағы». Нукус, 2010 й., Т.Төрткүлбаева ва Т.Абдиреймова «Қазақ әдебиетінен курс жұмысын жаздыру әдісі». Нукус, 2011 ж, Т.Төрткүлбаева ва А.Бектаев «Қазіргі әдеби процесс». Тошкент, 2013 ж., Қ.Жұмажанов, Т.Төрткүлбаева «Қарақалпақстандағы қазақ ақын-жырауларының мұрасы» Алматы, 2017 й. илмий ишлари ва ўқув қўлланбалари талабаларга хизмат қилмоқталар.

Талабаларимиз устозларнинг аянбай берган билими, яратилган бул имкониятлардан туғри, ўнимли фойдаланип, ўқув билан жамоа ишларга фоал қатынашиб кўп ютуқларни қўлга киргизмоқда. Ҳар йили республика кўламида дастурга айналиб ўтказилиб келе ятқан фан олимпиадасида 1 ўринга эга бўлмоқда. ўлар:2014 й. Рахманова Ботакөз, 2015 й. Тәжибаева Улзада, 2016 й. Нурғабулов Қурманғазы.

Бугунда кафедрамиз «Қозоқ тили ва адабиёти» деб оталиб, кафедрани ф. ф. н., доцент А.Оразымбетов бошқариб, катта ўқитувчилар Т.Турткүлбаева, , Б.Бекниязов, Ы.Қуттымұратова, ассистент Г.Мамбеткаримовлар талабаларга қозоқ тили ва адабиётидан шуқур билим бериб келади.

Кафедранинг 2017-2018 ўқув йилидаги юкламаси – 4135 соат.

 

 

QABUL - 2018

НМПИ 2018-2019-оқыў жылы ушын ҚАБЫЛЛАЎ КОМИССИЯСЫНАН ТЕЗ МАҒЛЫЎМАТ АЛЫЎ ТЕЛЕФОНЛАРЫ 

(CALL  CENTER) 

(+99861) 229-40-93
(+99861) 229-41-03 
(+99861) 229-40-97

Абитуриентлер ҳужжетлерин қабыл етиў 15-июндан-15-июлге шекем
Тест сы наўлары   1-августтан 15-августка шекем
Биринши смена 08:00
Екинши смена 15:00




Кабыллау  бойынша веб-сайт


Корпоратив почта

"Edu.uz" rasmiy kanali

Электрон таълим