Nukus davlat pedagogika instituti – O`zbekistonning shimoliy hududida gi eng qadimiy oliy o`quv yurtlaridan bo`lib, u 1934 yili o`sha vaqtda gi poytaxt hisoblangan To`rtko`l shahrida tashkil qilingan. Pedinstitut uzoq yillar davomida Qoraqalpog`iston Respublikasi xalq ta`limi sahosi uchun kadrlar tayyorlab kelgan. Qoraqalpog`iston Respublikasining deyarli barcha taniqli davlat arboblari, jumladan, xalq xo`jaligi, madaniyat va fan arboblari turli yillarda pedinstitutda tahsil olgan. Pedinstitutimizning aksariyat bitiruvchilari O`zbekistonning turli viloyatlarida, shuningdek, Turkmaniston, Qozog`iston va chet davlatlarda faoliyat yuritmoqda.

Institutimiz bitiruvchilari safida 6 nafar akademik va 5 nafar   O'zbekiston Qahramonlari bor ekanligidan faxrlanamiz.

1976 yil Qoraqalpoq davlat pedagogika instituti bazasida Nukus davlat universiteti tashkil etilgan.

1991 yilda qayta tashkil etilgan Nukus davlat pedagogika instituti esa O`zbekistonda pedagogik kadrlar tayyorlash va ta`lim sifatini yuksaltirish borasida taraqqiy etayotgan yangi yondashuvning o`ziga xos bir ko`rinishidir.

1992 yildan e`tiboran institut qoraqalpoq xalqi e`zozlagan buyuk alloma - shoir Ajiniyoz nomi bilan atalib kelmoqda.

Institutning 9 ta fakul`tetida ko`p tarmoqli tizim asosida 20 ta bakalavriat yo`nalishi va 13 ta magistratura mutaxassisligi negizida yuqori malakali pedagoglar tayyorlanmoqda. Institutda maxsus sirtqi ta`lim bo`limi faoliyat yuritadi. Shuningdek, 6 ta mutaxassislik bo`yicha aspirantura mavjud. Institut olimlari xalq tarixi va etnik tarkibi, arxeologiya   va etnografiya, Orol dengizi qurishi oqibatida hududning flora va faunasiga ta`siri, til va adabiyot, qoraqalpoq xalqining yozma va og`zaki yodgorliklarini o`rganish borasida chuqur ilmiy-tadqiqot ishlarini olib bormoqdalar.

Institutda yangi davr   pedagoglarni tayyorlash uchun barcha sharoitlar yaratilgan:

       - oliy malakali professor-o`qituvchilar tarkibi:

 1 nafar akademik, 17 nafar fan doktori va professor, 107 nafar fan nomzodi va dotsent.

Institutda ta`lim sohasidagi samarali mehnati uchun orden va medallar bilan taqdirlangan davlat granti sohiblari, fan va xalq ta`lim fidoyilari, davlat mukofoti sovrindorlari, xalq ta`limi a`lochilari va o`z ishining mohir ustalari faoliyat yuritmoqda;

       - bugungi kun talablariga javob beradigan moddiy-texnik baza: ilmiy va o`quv laboratoriyalari, Internet sinflari, lingafon kabinetlari, mul`timedia vositalari, axborot-resurs markazi, sport majmualari, talabalar oshxonasi va yotoqxonalari;

       - a`lochi talabalar   hamda ijtimoiy hayotda faol talabalar, shuningdek, harbiy qism tavsiyasiga ko`ra o`qishga kirgan talaba va etimlar maxsus stipendiya va yotoqxonadan joylar bilan ta`minlanib borilish barobarida o`qish to`lovlarida   ham imtiyozga egadirlar.

      Institut talabalari qoraqalpoq tili va adabiyoti, qozoq tili va adabiyoti bo`yicha Respublika fan olimpiadasi g`oliblari, O`zbekiston Respublikasi Prezidenti stipendiyasi, Ulug`bek, Navoiy va Mendeleev nomidagi xalqaro stipendiyalari sohiblari, Quvnoqlar va Zukkolar klubi superligasi sovrindorlari, voleybol bo`yicha Universiada va boshqa turnirlar chempionlari, futbol bo`yicha Qoraqalpog`iston Respublikasi chempioni kabi yuksak unvonlarga sazovor bo`lishmoqda. Voleybol bo`yicha qizlar komandasi O`zbekiston Respublikasi oliy ligasida ishtiroq etmoqda. Institutning «To`maris» havaskor talabalar ansambli Nukus va Toshkent shaharlarida  o`tkaziladigan «Navro`z» va «Mustaqillik bayrami» tantanalarida doimiy ravishda ishtirok etib kelmoqdalar.