e-academy.uz

Харакатлар стратегиясидан тест

Электрон китапхана

Нызамшылық базасы

Халкаро лойихалар

ДЕНЕ МӘДЕНИЯТЫ ФАКУЛЬТЕТИ

ФАКУЛЬТЕТ ДЕКАНЫ
Утепбергенов Амангелди Қутлымуратович
Педагогика илимлери кандидаты
Өзбекстан Республикасы Халық билимлендириў ағласы
Туўылған жери
: 12.09.1968
Туўылған жери
: Қарақалпақстан Республикасы, Тахтакөпир районы
Миллети
: қарақалпақ
Партияға ағзалығы
: Өзбекстан Либерал-демократиялық партиясы
Тамамлаған оқыў орны
: 1991 -ж Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институты
Мағлыўматы бойынша қәнийгелиги
: Дене тәрбиясы оқытыўшысы
Илимий дәрежеси
: биология илимлери кандидаты
Илимий атағы
: децент

 

ДЕНЕ МӘДЕНИЯТЫ ФАКУЛЬТЕТИ

1934-жылы Қарақалпақ мәмлекетлик педагогикалық институты ашылған жыллардан баслап институт талабаларына дене тәрбиясы пәни сабақлығы өтиле баслады. Бирақ сол жыллары институтта арнаўлы дене тарбиясы кафедрасы ямаса дене тәрбиясы қәнийгеерин жетилистирип шығарыўшы арнаўлы факультет жоқ еди. Уллы ўатандарлық урысынан кейинги жылларда Қарақалпақстанда, әсиресе жаслар арасында дене тәрбиясы ҳәм спорттың раўажланыўына кеңнен жол ашылды.
         Уллы ўатандарлық урыс жылларынан кейин институтта талаба-жаслар арасында дене тәрбиясы ҳәм массалық спорт жумысларын шөлкемлестириў ҳәм алып барыў, ғалаба-спортты раўажландырыў жумыслары кеңнен қәлиплесе баслады. Усы ўақытлары дене тәрбиясы сабақларын шөлкемлестириў, ғалаба-спорт жумысларын алып барыў, саламатлықты беккемлеў ҳәм басқа да жумысларды алып барыў институттың әскерий ислери бөлимине бекитилген еди.
       Институтымызда жаңа ғана қәлиплесип киятырған, раўажланыўға жол алған дене тәрбиясы мәселелерин, жумысларын шөлкемлестириўге ҳәм раўажландырыўға көплеген институт профессор-оқытыўшылары тынымсыз жумыслар алып барды. Атап айтқанда 1945-жыл февраль айынан баслап Уллы ўатандарлық урыс қатнасыўшысы капитан марҳум ағамыз академик Сабыр Камалов әскерий ислери бөлимине аға оқытыўшы болып жумысқа орналасады ҳәм институтта дене тәрбиясы ҳәм ғалаба-спорт жумысларын раўажландырыўға өзиниң салмақлы үлесин қосады. Соңынан институтта 1947-жылы арнаўлы факультетлер аралық «Дене тәрбиясы» кафедрасы дүзиледи ҳәм бул  кафедраға елимизге спортшы Хамид Хабибуллин басшылық етти.
      Қарақалпақстанда сол жыллары жоқары мағлыўматлы қәнийгелерди жетилистириў ҳәм тәмийинлениўи үлкен әҳмийетке ийе болды.
      Солай етип 1956-жылы Қарақалпақ мәмлекетлик педагогикалық институтында «Дене тәрбиясы» факультети ашылыўына байланыслы қәнигелик бойынша «Дене тәрбиясы» кафедрасы ашылып ҳәм сол жылы факультетке 50 талаба қабыл етилди.
      Жаңадан ашылған «Дене тәрбиясы» факультетине Россияның П.Ф.Лесгафт атындағы Ленинград мәмлекетлик дене тәрбиясы институты питкериўшиси Е.В.Красникова декан лаўазымына тайынланды.
      Дене тәрбиясы теориясы ҳәм методикасы кафедрасына  Россияның П.Ф.Лесгафт атындағы Ленинград мәмлекетлик дене тәрбиясы институты питкериўшиси Е.П.Хотенко кафедра баслығы лаўазымына тайынланды.
      Факультет қурамында Москва мәмлекетлик дене тәрбиясы институты питкериўшилери Қ.Гулимбетов, Қ.Т.Кагарманов ҳәм А.И.Изимбетовлар, сондай ақ Ленинград мәмлекетлик дене тәрбиясы институты питкериўшилери В.И.Соловьев, В.Ф.Пушкин ҳәм де Тбилиси мәмлекетлик дене тәрбиясы институты питкериўшилери Р.Г.Библис, Э.М.Осиповлардың дене тәрбия қәнигелерин ҳәм де елимизде спортшыларды таярлаўда үлкен мийнетлери бар.
      Жаңадан қәлиплесип атырған дене тәрбиясы қәнийгелигинде тек ғана оқыў-тәрбиялық жумысларына итибар берилип қоймастан института ҳәм республикамызда дене тәрбиясы қәнийгелериниң ғалаба-спорт жумысларында да табыслы жеңислери көзге түсе баслады. Сондай-ақ,  институтта сол ўақытлардағы дене тәрбиясы факультети ҳәм басқада факультетлерде оқып билим алыўшы спортшы-талабалар өзлериниң нәтийжели жеңислери менен көзге түсе баслады.  Факультет ашылыўының дәслепки жылларында-ақ Өзбекистан Республикасы сайланды командасы қурамында Москва қаласында өткерилген Бурынғы аўқам халықлары I-спартакиадасында факультет талабаларынан юнон-рим гүреси бойынша Н.Зайтов, ескек есиў спорты бойынша Н.Осетров, Т.Кублашев, К.Ахмедов, И.Федотов, В.Терехин ҳәм Н.Власенко сыйлы орынларды ийелеп келди.
       1958-1959-жыллары факультет профессор-оқытыўшылары жәмәәтин жоқары мағлыўматлы тәжирийбели қәнийгелер менен толықтырыў, талабаларға тыянақлы билим бериў мақсетинде Низамий атындағы Ташкент мәмлекетлик педагогикалық университети питкериўшилери менен толықтырылды.
       1960-жылы Қарақалпақ мәмлекетлик педагогикалық институты дене тәрбиясы факультетин биринши питкериўшилери жетилисип шықты. Бул питкериўшилер өзлериниң таңлаған кәсиби бойынша дене тәрбиясы муғаллими қәнийгелигине ийе болды. Факультетте жылдан-жылға талабалар саны артып барды, демек кафедра профессор-оқытыўшылар қурамы және де толықтырылыўы керек еди, сонлықтан бир қатар тәжирийбели питкериўшилер факультетке оқытыўшы етип қалдырылды.
        1990-жылы Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институтының қайта ашылыўына байланыслы Дене тәрбиясы факультети қурамында «Дене тәрбиясы теориясы ҳәм методикасы», «Спорт ҳәм ҳәрекетли   ойынлар», «Спорт пәнлери ҳәм факультетлер аралық дене тәрбиясы» кафедралары ашылды.                
      1990-2005-жыллары аралығында факультет деканы лаўазымында спорт устасы Ш.Мустафаев, б.и.к Б.Жиенбаев, доцент К.Нурымбетов, доцент А.Айтниязов, доцент Ж.Мамбетов,
п.и.к А.Ниязовлар басқарып келди, 2015-жылдан баслап факультетке   биология илимлери кондидаты, доцент А.Утепбергенов   басшылық етип келмекте.
Усы жыллары факультет кафедраларын профессор П.Шылманов, б.и.к П.Оспанов,
п.и.к. Ш.Оразов, п.и.к О.Өтенов, п.и.к. Б.Қайпов, б.и.к. А.Утепбергенов, доц. А.Айтниязов, доц. Ж.Мамбетов, аға оқытыўшылар Д.Ниязымбетов, А.Жуманов, М.Абутов, А.Реймов, А.Казаков ҳәм А.Ережеповлар басқарып келди.
Ҳәзирги дәўирде Дене тәрбиясы факультетинде 30 профессор-оқытыўшылар талаба-жасларға тыянақлы билим берип келмекте, соннан: 2 илим кандидаты, 2 доцент, 12 аға оқытыўшы, 15 ассистент оқытыўшы.

Дене мәденияты факультетин сол ашылған   күнлеринен бүгинги күнге 4600 ға жақын жоқары мағлыўматлы қәнийгелер питкерип шықты. Бугинги күнде факультетте 400 ден аслам талаба-жаслар билим алып келмекте.        Факультеттиң материаллық-техникалық базасын бекемлеўде айтарлықтай ҳәзирги заман талабына сай дәрежеде жумыслар алып барылмақта. Талабаларға билим бериўде институт китапханасында қәнигеликке тийисли әдебиятлар ҳәм оқыў қолланбалары менен тәмийинлеўи арнўлы каталог тийкарында жолға қойылып, факультет профессор-оқытыўшылары тәрепинен баспадан шығарылған оқыў қолланбалары ҳәм методикалық комплекслеринен пайдаланып келинбекте.
Факультетте оқыў-тәрбия, ғалаба-спорт, методикалық ҳәм илим изертлеў жумысларын талапқа муўапық әмелге асырыўда толық мүмкиншиликлер жаратылған.
Факультетте буннан басқа да шәртнама тийкарында Нөкис қаласының улыўма билим бериў мектеплери, академиялық лицей ҳәм кәсип-өнер колледжлери менен бирге ислесиў ҳәм  методикалық жақтан жәрдем бериў жумыслары жақсы жолға қойылған.
Сондай-ақ Өзбекистан Республикасының басқа да жоқары оқыў орынлары менен тығыз байланыста жумыслар алып арылып атыр. Атап айтқанда   Өзбекистан мәмлекетлик дене тәрбиясы институты, Низамий атындағы Ташкент педагогика университети, Қарақалпақ мәмлекетлик университети, Ургенч мәмлекетлик университети, Бухара мәмлекетлик университети, Самарқанд мәмлекетлик университети, Жиззах мәмлекетлик педагогикалық институты ҳәм Наўайы мәмлекетлик педагогикалық институтлары менен бирге ислесиў ҳәм тәжирийбе алмасыў жумыслары талапқа муўапық алып барылмакта.

Факультет профессор-оқытыўшылары дене мәденияты қәнийгелиги бойынша талаба-жаслар арасында спорттын әҳмийетин кеңнен түсиндириў ҳәм оларды спортқа қызықтырыўда өзлериниң салмақлы үлеслерин қосып келмекте. Дене тәрбия кафедрасы аға оқытыўшысы институттың   волейбол сайланды командасы тренери А.Казаковтың басшылығына институттың   қызлар арасында волейбол сайланды командасы Өзбекистан Республикасы жоқары орынлары арасында өткерилетуғын «Универсиада-2007» спорт жарысларында жеңимпаз, ал 2010, 2013, 2016-жыллары өткерилген «Универсиада» спорт жарысларында сыйлы
II -орынды ийеледи, буннан басқа да  команда Өзбекистан чемпионатлары ҳәм Кубок жарысларында жоқары нәтийжелерге ерисип келмекте.

Института спорттың футбол түрине де үлкен итибар қаратылып, тәжирийбели
тренер-оқытыўшылардан: Ж.Бекмуратов, Т.Искендеров, С.Есемуратовлар басшылығында институт сайланды командасы дүзилген. Институт футбол сайланы командасы «Универсиада-2010» спорт жарысларында сыйлы II -орынды, «Универсиада-2016» спорт жарысларында сыйлы IV -орынды ийеледи. Буннан басқада институт педагог-хызметкерлери арасында киши футбол түринен ҳәр жыл сайын байрам сәнелерине арнап жарыслар өткерип барыў кең жолға қойылған.
Спорттың миллий гүрес, дзюдо, самбо түрлеринен спорт устасы А.Утепбергенов, Н.Даўлетияровлар жас спортшыларды жарысларға таярлап үлкен нәтийжелерге ерисип келмекте. Факультет талабаларынан Өзбекистан Республикасы чемпионлары жетилисип шықты. Дзюдо бойынша спорт шеберлери Э.Машарипов, А.Алланазарова, Қ.Байманова, самбо түринен Ж.Мустафаева, еркин гүрес түринен А.Сейдаметова, Х.Нарбаева, А.Алимбетова, Н.Жиенбаева, спорттың гимнастика түринен Е.Ковалева, У.Адилбековлар, жеңил атлетика ҳәм регби түринен Г.Генжемуратовалар ҳ.т.б. өрнек қылып айтса арзыйды.

Факультет талабасы Э.Машарипов Дзюдо бойынша Чехияда өткерилген Европа ашық жеңимпазы
Факультетимиз талабаси Жангабаев Рустам спорт тың Аўыр атлетика т үринен Ө збекист ан сайланды командасы қурамында 2016 -жы л ы Бразилияда б олып өткен XXXI- жазғы Олимпиада ойынларында қатнасып , 206 мә млекет арасында 6 -орынды ийеледи ҳәм де  2016 -жыл декабр айында өткерилген Азия бирин шилигинде 1 -орынды ийеледи .
Буннан басқада спорттың қол тобы бойынша   К.Нажимов, Ж.Мырзамуратов, Б.Тлеуов, баскетбол бойынша А.Ережепов, бокс түринен спорт устасы А.Ниязов, спорт гимнастикас түринен А.Ешбаев, Д.Каримов, волейбол түринен Р.Шылманов, регби-7 түринен П.Мамутов, Д.Нурышов, жеңил атлетика түринен П.Насыровлар талаба-жасларды республика көлеминдеги спорт жарысларына таярлап жақсы нәтийжелерге ерисип келмекте.

Факультетимиз талабаларынан 2010-2016-жыллар аралығында Р.Якубов, П.Жолдасбаев ҳәм   М.Кутлымуратовлар Наўайы атындағы мәмлекетлик стипендиаты болды.

Усы күнге шекем кафедра профессор-оқытыўшылары тәрепинен   5 сабақлық, 6 окыў қолланба,     100 ден аслам методикалық қолланбалар ҳәм шет ел ҳәм республикалық илимий-методикалық конференцияларда 500 ден аслам илимий мақала ҳәм тезислери баспадан шығарылды.

Илимий-изертлеў жумыслары бойынша соңғы жылларда профессор-оқытыўшылардан Б.Каипов, А.Ниязовлар педагогика илимлериниң кандидаты, А.Утепбергенов биология илимлери кондидаты илимий атақларын жақлап шықты. Сондай-ақ кафедра профессор-оқытыўшыларының билимин жетилистириў ҳәм қайта таярлаў курсларында үзликсиз түрде өз қәнийгелиги бойынша ҳәзирги заман талабына қәнийгеликлерин арттырып келмекте.
Факультет профессор-оқытыўшылары талаба-жасларға тыянақлы билим бериў менен шекленип қалмастан, республикамыздың жәмийетлик ҳәм руўхый-ағартыўшылық ислеринде де белсене қатнасып келмекте. Факультетлер аралық дене тәрбиясы кафедрасы ассистент оқытыўшысы Мақсет Утемуратов 2001-жылғы «Ниҳол» сыйлығының лауреаты, Башкурстанда болып өткен «Азия ҳаўазы» конкурсының жеңимпазы, Өзбекистан ҳәм Қарақалпақстан Республикасына мийнети синген артист, Қарақалпақстан Республикасы Жоқарғы Кеңесине депутатлыққа сайланды.
Буннан басқада факультет профессор-оқытыўшылары тәрепинен институт талаба-жаслары арасында спорттың әҳмийетин түсиндириў,  спорт сырларын үйретиўде, оларды ғалаба-спортқа  тартыўда аянбай мийнет етип келмекте ҳәм өзлериниң салмақлы үлеслерин қоспып келмекте.
Ҳәр жылы институт талаба-жаслары арасында «Универсиада» спорт жарысларларының
1-басқышы бойынша спорт жарыслары шөлкемлестирип, республика басқышына қатнасыўшы сайланды командалар ҳәм спортшылар анықлап тийисли таярлық жумыслары алып барылаы.
Нәтийжеде институттың дене мәденияты факультетинде алып барылып атырған оқыў-тәрбиялық ҳәм ғалаба-спорт жумысларының нәтийжелери көзге көринбекте ҳәм де буннан былай да дене тәрбиясы ҳәм спорт   тараўындағы Президентимиз, республика Жоқары шөлкемлери тәрепинен белгиленген алдағы ўазыйпаларды орынланыўында ийгиликли мийнет етип келинбекте.