e-academy.uz

Харакатлар стратегиясидан тест

Нызамшылық базасы

Халкаро лойихалар

ҚАРАҚАЛПАҚ ӘДЕБИЯТЫ КАФЕДРАСЫ

«Қарақалпақ әдебияты» кафедрасы - өзиниң усы сөзбе-сөз атамасы бойынша тек ғана Өзбекстан Республикасында емес, пүткил жәҳәнде тәкирары жоқ ҳәм солай болыўы да тийис бирден-бир кафедра болып табылады. Кафедра Әжинияз атындағы Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институты шөлкемлестирилгенде, дәслепки ашылған кафедралардан болып, өзиниң 83 жылға жақын бай тарийхына ийе. Буның дәслепки шөлкемлестириўшиси Орта Азияда биринши филология илимлериниң докторы болған көрнекли әдебият тарийхшысы Н.Дәўқараев, пүткил түркий дүньяда даңқ шығарған белгили фольклоршы профессор Қ.Айымбетовлер болды. Соңғы дәўирлерде бул кафедраның илимий-педагогикалық потенциалын арттырыўда филология илимлериниң докторлары, профессорлар С.Ахметов, Қ.Мақсетов, К.Мәмбетов, Қ.Камалов, Ә.Пахратдинов, Қ.Султанов, Ж.Нарымбетовлар салмақлы үлеслерин қосты.

1976-жылы Педагогикалық институт базасында Нөкис мәмлекетлик университети ашылғаннан кейин, «Қарақалпақ әдебияты» кафедрасы 1990-жылға шекем усы университет қурамында өмир сүрди.

1990-жылы Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институтының қайта ашылыўына байланыслы филология факультетиниң қурамынан «Қарақалпақ әдебияты» кафедрасы шөлкемлестирилди. Бул кафедраға ф.и.д., профессор Қ.Камалов басшылық етти.

«Қарақалпақ әдебияты» кафедрасын 1991-1998, 2004-2006-жыллар аралығында профессор К.Алламбергенов басқарып барды.

Ал, 1999-2003-жыллар аралығында бул кафедра филология илимлериниң докторы, профессор К.Камалов ҳәм филология илимлериниң кандидатлары, доцентлер М.Бекбергенова, И.Утеўлиевлер тәрепинен басқарылды.

Бул жыллардағы алып барылған ең баслы жумыс-кафедраны илимий дәрежели педагог кадрлар менен тәмийинлеў, жас қәнигелерди илимге жәбдиллестириў болып, усы мақсетте кафедра филология илимлериниң докторлары, профессорлар Ә.Пахратдинов, С.Баҳадырова, филология илимлериниң кандидатлары, доцентлер Ә.Қожықбаев, М.Бекбергеновалар ҳәм ассистент оқытыўшылар Ш.Аяпов, С.Қазақбаев, Қ.Мәмбетов сыяқлы жас оқытыўшылар менен толықтырылды. Нәтийжеде 1997-1998-оқыў жылына келип кафедра 4 илим докторы, профессорларға, 2 илим кандидаты, доцентлерге ийе болды. Институт жанынан ашылған аспирантураға да илимге уқыбы бар, талантлы жаслар көплеп қабыл етиле баслады. Ҳәзирги күнде олардың көпшилиги (С.Қазақбаев, Э.Ешниязова, И.Дилманов, Ҳ.Жақсымова, А.Утамбетова) илим кандидатлары.

Кафедрадағы 2007-2012-жыллар аралыгында филология илимлериниң кандидаты, доцент Б.Дәўлетов басшылық етти. 2013-жылдың февраль айынан филология илимлериниң докторы, профессоры, ҚР Бердақ атындағы мәмлекетлик сыйлықтың лауреаты, Өзбекстан Халық билимлендириўиниң ағласы Кенесбай Алламбергенов басқарып келмекте.

Кеңесбай Алламбергенов –белгили алым, шебер шөлкемлестириўши педагог ҳәм талантлы жазыўшы. Ол Озбекстан ҳәм Қарақалпақстан Жазыўшлар аўқамы ағзасы. Бир нешше онлаған үлги бағдарламалары ҳәм оқыў қолланбаларының, 4 сабақлық, 4 монография менен 150 ге жақын илимий мақалалардың авторы. 1985-жылы ӨзРИА А.Наўайы атындағы Тил ҳәм әдебият институты Қәнигелестирилген Кеңесинде «Қарақалпақ әдебиятында айтыс» темасында кандидатлық, 1997-жыл усы Қәнигелестирилген Кеңесте докторлық диссертациялар жақлаған. 1994-жылы доцент, 2010-жылы профессор илимий атақларына ийе болған.

Каефдрада усындай тәжирийбели илимий педагог кадрлардан филология илимлериниң докторлары, профессорлар Қ.Оразымбетов ҳәм А.Пахраьдиновлар, филология илимлериниң кандидатлары, доцентлер М.Бекбергенова, С.Қазақбаев, Б.Дәўлетов, С.Баўетдиновалар да хызмет алып бармақта.

Мине, усындай дәстиярлы дәстүрине ийе кафедра ҳәзирги қунде де оқыў, илимий ҳәм руўхый-ағартыўшылық тараўларында үлкен шеклерди ийелеўди нийет етип, жобалы ҳәм избе-из системалы жумыслар алып бармақта. Атап айтсақ, кафедра профессор-оқытыўшылары өзлериниң кәсиплик хызметиниң ең баслы сүтини – қарақалпақ әдебияты бойынша билимлендириўди дүньялық стандартлар дәрежесине жеткериў, соған сай үлги ҳәм жумысшы оқыў жобаларын, бағдарламаларын дүзиў, оқыў-методикалық әдебиятлар жаратыў, талабалардың билим көнликпелерин өзлестириўинде сыпат көрсеткишлерин жақсылаў, оқыў-методикалық комплекслерин жазыў ислери бойынша дәўир, заман алға қойып атырған алдыңғы инновациялық педтехнология талапларына сай жумыслар алып бармақта.

Ҳәзирги күнде кафедра қурамында 5 профессор-оқытыўшы тийкарғы шта1та, 1 профессор-оқытыўшы 0,25 ставкада, жәми 6,25 профессор-оқытыўшы жумыс ислейди. Соннан 2 илим докторы, профессорлар, 3 илим кандидаты, доцентлер, 1 илим кандидаты, үлкен оқытыўшы 2 илимий дәрежеси жоқ үлкен оқытыўшы 0,5 ставкада жумыс ислемекте. Кафедраның илимий дәрежелиги 75 % ти қурайды.

Бул профессор-оқытыўшылардың ишинде 1 профессор Қарақалпақстанға мийнети сиңген илим ғайраткери, 1 профессор Бердақ атындағы мәмлекетлик сыйлықтың лауреаты болса, 2 профессор-оқытыўшы Өзбекстан халық билимлендириўиниң ағласы.

Кафедра профессор-оқытыўшылары өзлериниң усы илимий дәреже ҳәм атақларына сай илимий, илимий-методикалық жумыслар алып бармақта. Мысалы, бул тараўлардағы соңғы 5 жылда исленген жумыслар бойынша айтатуғын болсақ, проф.Қ.Оразыбетовтың «Ҳәзирги қарақалпақ лирикасында киши жанрлар эволюциясы ҳәм типологиясы», «Қосық теориясы». проф. Ә.Пахратдиновтың «Қарақалпақ әдебиятын оқытыў методикасы», «Бердақ шайырдың көркемлик дүньясы», «Аббаз шайырдың көркемлик дүньясы», проф. К.Алламбергеновтың «Бүлбилзибан уллы шайыр», «Бозатаў» ҳәм тарийхый шынлық», «Ер Едиге, «Едиге» дәстаны, Алтын Орда ҳәм Маўереннахр дәўири тарийхының гейпара мәселелери», «Ғәрезсизлик дәўири қарақалпақ әдебияты», «Мәңги булақ», «Кең дүньяға қушақ ашқан жазыўшы», доц. М.Бекбергенованың «Қарақалпақ әдебиятында дәстүр, мийраслылық ҳәм көркем аўдарманың гейпара мәселелери», «Жәҳән әдебияты», «Әдебияттаныў тийкарлары» ҳ.т.б. атамаларындағы сабақлық, оқыў қолланбалары, монографиялары баспа көрди. Булардың ишинде 2007-жылы «Билим» баспасынан кафедра ағзалары Ә.Пахратдинов, К.Алламбергенов, М.Бекбергеновалар тәрепинен Академиялық лицей ҳәм кәсип-өнер колледжи оқыўшылары ушын арналған «ХХ әсир қарақалпақ әдебияты» сабақлығының (15 б.т.) шығыўы айрықша ўақыя болды. 2009-жылы усы авторлар тәрепинен жазып питкерилген жоқары оқыў орынлары ушын 40 б.т. көлеминде «ХХ әсир қарақалпақ әдебияты» сабақлығына ЖОАБМниң баспадан шығарыў бойынша 091-санлы гуўалыгы берилди ҳәм 2011-жылы «Қарақалпақстан» баспасы тәрепинен бастырып шығарылды.

Ҳәзирги күнде кафедра профессорлары Қ.Оразымбетов, Ә.Пахратдинов, К.Алламбергенов ҳам доцент М.Бекбергенова авторлығындағы 40 б.т. көлеминдеги «ХХ әсир қарақалпақ әдебияты тарийхы» сабақлығын баспадан шығыў алдында тур.Бул сабақлыққа Өзбекстан Республикасы Жоқары ҳәм орта арнаўлы билимлендириў министрлигиниң 2017-жыл 24-августтағы 63-санлы буйрығына тийкарланып ӨзР Министрлер Кабинети тәрепинен баспадан бастырып шығарыў ушын ушын 603-035 санлы лицензия рухсатнама сертификат гуўаҳнама берилген.

Бир сөз бенен айтқанда, булардың бәри кафедраның келешек келбетин көрсетиўши бүгинги күн сүтинлери болып табылады.

Бул мәселеде кафедраның келешегинен де үлкен үмит күтсе болады. Кафедрада келешек илимий-педагог кадрларды таярлаў бойынша да әҳмийетли ўазыйпалар белгиленип қойылған. Атап айтсақ, кафедрада М.Есебаев, П.Дабылов, Қ.Мәмбетов, З.Ктайбекова, Г.Алламбергенова, Т.Төрткүлбаева сыяқлы жас алымлар докторантура ҳәм таяныш докторантураларда тәлим алмақта. Бул жас алымлар жетекши алымлар басшылығында, Өзбекстан Республикасы Жоқары Министрлер Кабинетиниң 2012-жыл 28-декабрьдеги №365 санлы «Олий ўқув юртидан кейинги таълим ҳамда олий малакали илмий ва илмий педагог кадрларни аттестациядан ўтказиш тизимини такомиллаштириш чора тадбирлари» ҳаққындағы қарардың биринии бәнти менен тастыйықланған «Жоқары оқыў орнынан кейинги Билимлендириў ҳаққындағы Нызым» ҳәм 2017-жылдағы усы Нызамға исленген диссертацияларды қорғаў бойынша жаңа өзгерислерге байланыслы ( PhD) ҳәм ( DsD )докторлық диссертация жумыслары темалары үстинде илимий жумыслар алып бармақта.

Кафедрада бүгинги күнде руўхый-ағартыўшылық тараўлар бойынша да көплеген жумыслар исленбекте. Мәселен, 2017-жыл декабрь айында қарақалпақ халқының классик шайыры Бердақ Ғарғабай улының 190 жыллық юбилейине байланыслы, 2014-жылы Әжинияз Қосыбай улының 190 жыллығы, Өзбекстан Қаҳарманы, Өзбекстан ҳәм Қарақалпақстан халық жазыўшысы Т.Қайыпбергеновтың 85 жыллығы, Өзбекстан қаҳарманы, Өзбекстан ҳәм Қарақалпақстан халық шайыры И.Юсуповтың 85 жыллығы, әдебиятшы илимпазлар ф.и.к., профессор Ж.Нарымбетовтың 80 жыллығы, қарақалпақ халқының сүйикли жазыўшы-шайырлары Ә.Шамуратовтың 105 жыллығы, У.Пиржановтың 80 жыллық юбилейлерине, Г.Матякупова, ШУснатдинов, К.Алламбергенов, С.Ибрагимовлардың жаңа шығармалары презентациясына байланыслы әдебий кешелер, илимий-теориялық конференциялар презентациялар шөлкемлестирилди.

Улыўма, кафедра профессор-оқытыўшылары гәп басында айтылған атамаға сай кафедраны гүллендириў ушын барлық күш-жигерин, илим-интасы ҳәм педагогикалық шеберликлерин еле де аямай хызмет ете береди. Бул ийгиликли ис – олардың кәсиплик миннети болып ғана қоймастан, бийғәрез Ўатан алдындағы қарызы ҳәм парызы да болып табылады.

ҚАЗАҚ ТИЛИ ҲӘМ ӘДЕБИЯТЫ КАФЕДРАСЫ

 Қазақ тили ҳәм әдебияты бөлими 1954-1955 оқыў жылында ашылды. 1956-1957 оқыў жылында екинши питкериўшилери қабылланды. 1957-1958 оқыў жылынан баслап қарақалпақ тили ҳәм әдебияты бөлимине қазақ тили ҳәм әдебияты қәнийгелигине студентлер қабылланды. Себеби сол жыллары қайсы бөлимге қабылланса да, тек ғана бир группа қабылланатуғын еди.

1960-1961 оқыў жыллары тарийх-филология факультети қурамындағы қазақ бөлимин еки группа питкерип шықты. Олардың арасынан Қарақалпақстанға белгили жәмийетлик ғайраткерлер, белсенди оқытыўшылар, жазыўшылар, илимий-сыншы, тилши илимпазлар жетилисип шықты. Филология илимлериниң докторы, профессор Орақбай Доспанов, филология илимлериниң кандидаты, профессор Қаржаубай Жумажанов, филология илимлериниң кандидаты, доцент Байқазақ Бекетов, жазыўшы Төлеу Орашбаев, методист оқытыўшы Қалдыбай Арапов, шайыр Тәжиғали Темирқулов, Қаҳарман Бекежанов, журналист Азат Дәулетмуратов, сыншы Турмахан Транов ҳәм түрли басшы ҳызметлерде ислеген Сәбит Раев атлары белгили.

Тарийх-филология факультетинде қазақ тили ҳәм әдебияты, тарийх қәнийгелигинде оқып атырған студентлерди Қаллы Айымбетов, Сражаддин Ахметов, Көшербай Бердимуратов, Айтжан Есемуратов, Ниетулла Базарбаев, Алғазы Бекбасов, Р.Г.Тимашева, Ж.А.Орынбаев, академик Гайып Непесов, Султамурат Бекмуратов, Камал Молдахметов, Балқуйған Ержанова, Мариям Алиева, Жумырбай Қайырбаевлар оқытты.

Қазақ филологиясы бөлими Нөкис мәмлекетлик университетиниң ашылыўы менен бирге қайта ашылды. Группа студентлерин 1976-1977 оқыў жылынан баслап қазақ тилинен доцент Қайырбаев Жумырбай, 1977-жылы ноябрьде Қ. Жумажанов, 1978-жылы Е. Мергенбаев, Қ. Аралбаевлар оқытты. 1979-жылы Б.Бекетов муғаллим болып өтти. 1979-жылы Қазақ филологиясы кафедрасы өз алдына кафедра болып ашылды. Оның дәслепки баслығы доцент Ж. Қайырбаев болды. Кафедра ашылған ўақытта кафедрада 5 оқытыўшы жумыс иследи. Олардан Ж.Қайырбаев, Б.Бекетов илим кандидатлары еди. 1980-жыллары кафедраға кандидатлық диссертация жақлаған Қаразым Амиралиев Немис тили кафедрасынан қазақ филологиясы кафедрасына өткерилди. 1983-1985 жыллары Алматыда Е.Мергенбаев ҳәм Қ.Жумажановтар кандидатлық жумысларын жақлап шықты. Солай етип, 1986-жылы кафедра бойынша 5 илим кандидаты сабақ берди. Олардың саны 1993-жылы 6; 1994-жылы 7; 1999 жылы 9-ге жетти.

Өзбекстандағы жоқары оқыў орынлары арасынан Әжинияз атындағы Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институтында Қазақ тили ҳәм әдебияты кафедралары биринши ашылған кафедралардан болды.

Илимий жумысларды үзликсиз жүргизиў 1990-жыл Нөкис мәмлекетлик педагогикалық институты қайта ашылған дәўирде және де илгерилей баслады. Институт ашылған ўақтында Е.Мергенбаев доцент, Қ.Амиралиев, Қ.Жумажанов доцент, К.Хамидуллаев доцент, А.Кәрибаева доцент атақларына ийе болды.

Қазақ тили ҳәм әдебияты кафедрасы 1993 жылы декабрь айында еки кафедра болып бөлинди. Қазақ тили кафедрасы баслығы болып доцент Б.Бекетов, қазақ әдебияты кафедрасы баслығы болып илим кандидаты Қ.Жумажанов сайланды.

1997-жылдың сентябринен баслап қәнийге таярлаўшы кафедра ретинде олар бириктирилди. Кафедраны профессор Қаржаубай Жумажанов басқарды.

Кафедра профессор-оқытыўшылары, илимпазлары елимиздиң ғәрезсизлик жылларында бирнеше илимий мийнетлерди жәриялады. Б.Бекетов «Қарақалпақ қазақларының тили». Алматы, 1992 ж. Қ.Амиралиев «Семантико-грамматические особенности употребления тюркских частиц», 1991 ж, А. Кәрибаева «Физкультура бойынша русша-қарақалпакша терминлер сөзлиги». Нөкис, 1991 ж. «Спортивная лексика каракалпакского языка», Нөкис, 1995-жыл, Е.Мергенбаев «Вопросы синтаксиса словосочетаний в тюркских языках» /қоспа авторлықта / Нукус, 1992 ж, «Түркий тиллерде сөз өзгериў системасы», Нөкис, 1994 жыл, «Қазақ тилиниң сөз өзгерим жүйеси», Алматы 1995-жыл, К.Хамидуллаев «М.Мақатаев творчествосындағы қарақалпақ темасы», Нөкис, «Билим» 1995-жыл. «Қазақ тилин оқытыу методикасы» студентлерге арналған бағдарлама, Нөкис «Билим», 1998-жыл К.Жумажанов «Асау-Барақ» Хожели «Достық үни» баспасы 1993-жыл, «Халық шайырлары поэзиясында фольклорлық ҳәм даралық дәстүр», Нөкис «Билим» 1993 ж, «Абай ҳәм қарақалпақ әдебияты», Алматы, «Санат», 1995-жыл, «Абай энциклопедиясы» (авторлар қурамында) Алматы «Атамура», 1995-жыл. «Сейдәлi ақын» (илим изертлеў) китабы Нөкис, «Қарақалпақстан», 2002-жыл, «Қарақалпақ аймағындағы қазақ әдебиетi» оқыў қуралы Алматы, «Арыс», 2006-жыл? О.Доспанов және Ы.Құттымуратова «Диалектологиядан әмелий жумыслар». Нөкис, 2009, «Краткий словарь русско-каракалпакских и каракалпакско – русских сокращений», Нөкис, 2010; Т.Төрткүлбаева «Мазмұндамалар жинағы». Нөкис, 2010 ж, Т.Төрткүлбаева және Т.Абдиреймова «Қазақ әдебиетінен курс жұмысын жаздыру әдісі». Нөкіс, 2011 ж, Т.Төрткүлбаева және А.Бектаев «Қазіргі әдеби процесс». Ташкент, 2013 ж., Қ.Жұмажанов, Т.Төрткүлбаева «Қарақалпақстандағы қазақ ақын-жырауларының мұрасы» Алматы, 2017 ж.

Булардан басқа кафедра оқытыўшылары бирнеше методикалық қолланбалар ҳәм бағдарламалар жазды. Көплеген мақалаларын газета, журналларда жәриялап, радио, телевидениелерде шығып халық алдында сөйлеп келди.

Қазақ тили ҳәм әдебияты кафедрасын 2000 – 2003 жыллар аралығында проф. К.Хамидуллаев басқарса, 2003-2005 жылларда кафедраны аға оқытыўшы F. Мамбеткаримов, ал 2006-2007 жылы Қ.Жумажанов, 2007-2008 жыллары ф.и.к., доц. И. Дильманов, 2009-жылы Б.Бекниязов, 2010-2012 жыллары ф.и.к., доц. Ш.Қудьярова басқарса, ҳәзирги күнде кафедра баслығы ўазыйпасын ф.и.к., доц. А.Оразымбетов атқарып келмекте.

Ҳәр жылы өткерилетуғын студентлердиң Республикалык пән олимпиадасы II басқышында бөлимимиз студентлери тураклы түрде сыйлыклы I, II орынларды ийелеп келмекте. Атап айтқанда, кейинги үш жылда 2014-ҳәм 2016-жыллары жоқары оқыў орынлары арасында қазақ тили ҳәм әдебияты пәнинен 2014 жылы Рахманова Ботакөз 1 орынды, 2015 жылы Тәжибаева Улзада 1 орынды, 2016 жылы Нұрғабулов Қурманғазы 1 орынларды ийеледи.

Кафедрада ҳәзирги күнде ф.и.к. доцент А.Оразымбетов, аға оқытыўшылар И.Қуттымуратова, Т.Төрткүлбаева, Б.Бекниязовлар, ассистент Ғ.Мамбеткаримов ислеп келешегимиз болған жасларға тәлим-тәрбия сырларын жалықпай үйретип келмекте.

Кафедраның 2017-2018 оқыў жылындағы жуклемеси – 4135 саат.

 


ҚАРАҚАЛПАҚ ТИЛИ КАФЕДРАСЫ ТАРИЙХЫ

1991-жылы Қарақалпақ тили ҳәм әдебияты факультетиниң қурамында « Ҳәзирги қарақалпақ тили» деген атама менен « Қарақалпақ тили» кафедрасы шөлкемлестирилип, оны филология илимлериниң кандидаты А.Нажимов 1997-жылға шекем басқарды.

1992-жылдың 20-ноябринен баслап «Факультетлер аралық қарақалпақ тили» кафедрасы бөлинип, оған филология илимлериниң докторы, профессор О.Д.Доспанов 1994-жылға шекем басшылық етти.

Қарақалпақ тили кафедрасы дәслеп «Ҳәзирги қарақалпақ тили», 1997-жылдан баслап «Қарақалпақ тил билими», 2016-жылдан баслап «Қарақалпақ тили кафедрасы» болып, оны филология илимлериниң кандидаты, доцент А.Бекбергенов (1997-1998-жыл ноябрь), проф.О.Д.Доспанов (1998-2011-жыл декабрь), доцент О.Сайымбетов (2011-2014-жыллары), М.Қурбанов (2014-2015-жыллары), доцент А.Пирниязова (2015-2016-жыллары) басшылық қылды. Ал 2016-жылдың декабринен баслап филология илимлериниң докторы Айымбетов Мақсет Қаллиевич басшылық етип атыр.

Ҳәзирде кафедрада 14 профессор-оқытыўшы хызмет ислейди. Олардан 1 илим докторы, 9 илим кандидаты, 5 доцент, 5 үлкен оқытыўшы, 4 ассистент оқытыўшы ислеп келмекте. Кафедраның илимий потенциалы 71%ды қурайды.

Қарақалпақ тили кафедрасында 2017-2018-оқыў жылында 25 пән оқытылады ҳәм олардың оқыў методикалық комплекслери таярланды. Усы оқыў жылында 10200 саатты орынлаў режелестирилген.

Кафедрада илимий мектеп жаратылған. Мәселен, кафедра профессоры О.Доспановтың илимий басшылығында 9 кандидатлық жумыс исленген болса, ақырғы 5 жыллықта кафедрада илимий потенциалды көтериў мақсетинде бир неше кандидатлық диссертациялар корғалды. Олардан 2008 жылы Б.Қурбанбаева «Қарақалпақ тили қубла диалектиниң сөз жасалыў ҳәм морфологиясы», А.Сабурова «Қарақалпақ тилинде музыка терминлери» (илимий басшысы профессор О.Доспанов), 2009 жылы Н.Турабаева «Қарақалпақ тили лексикасының раўажланыўында өзбек тилиниң тәсири» (илимий басшысы академик Ҳ,Ҳамидов), 2010 жылы С.Шынназарова «Қарақалпақстан Қанлыкөл аймағындағы қарақалпақлардың сөйлеў өзгешеликлери» (илимий басшысы профессор О.Доспанов), 2011 жылы М.Қурбанов «Қарақалпақ тилиндеги географиялық терминлердиң лексика-грамматикалық өзгешеликлери» (илимий басшысы доцент О.Сайымбетов), 2012 жылы А.Пирекеева «Кенимех қарақалпақлары диалекти» (илимий басшысы профессор О.Доспанов) темаларында кандидатлық диссертацияларын табыслы қорғады.

Бүгинги күнде кафедрада 2 та докторант, 1 та еркин излениўши докторлик диссертациялары бойынша жумыс алып бармақта. Р.Опаева ф.и.д, проф М.Қудайбергенов басшылығында, М.Қайыпназарова ф.и.д, проф Ю.Ибрагимов басшылығында илимий жумыс алып бармақта.

Келеси ўақытта Кафедра докторантларынан Р.Опаева, М.Қайыпназарова, Г. Мамбетовалардың 2018-жылы докторлық диссертацияларын қорғаўы күтилмекте.

ӨЗБЕК ӘДЕБИЯТЫ КАФЕДРАСЫ

Өзбек тили ҳәм әдебияты қанигелиги Нөкис мәмлекетлик педагогика институтында 1970 жыл ашылды. 1976 жылдың сентябр айында филология факултети курамында өзбек тили ҳәм әдебияты кафедрасы ашылды. Кафедраға М.Буронов кафедра баслық этип тайынланды. Бул дәвирде кафедрада оқытувшылар: Й.Ибрагимов, К.Хайитбоев, А.Пирназаров, У.Машарипов ҳәм лаборант Й.юлдашевлар хизмет көрсетди. Өзининг хизмети давамында төмендеги профессор-оқытывшылар кафедрага басшылық қилды.

- 1981-1985 жылларда К. Қурамбоев;

- 1986-1990 йилларда Б. Қурбонбоев;

- 1990-1992 жылларда М. Бўронов;

- 1992-1993 жылларда Ю. Ибрагимов;

- 1993-2005 жылларда К. Ташанов ;

- 2005-2007 жылларда А. Мадаминов ;

- 2008 -2016 жылларда С. Матякупов.

- 2016 жылдан К.Қурамбоев

Институтимыз Нөкис Мәмлекетлик Университети курамынан ажралып, қайтадан ашылганынан кейин филология факультети курамында Өзбек тили ҳәм әдебияты кафедрасы ашылды. Бул кафедраға ф.ф.к., проф. М.Боронов, ф.ф.д., проф. Ю.Ибрагимов, ф.ф.д., проф. К.Қурамб оев, ф.ф.н., доц. Б.Қурбонбоев, ф.ф.н., доц. Г.Қурбониязов, ф.ф.н., доц. К.Ташанов, ф.ф.н., доц. А.Мадаминов ф.ф.н. , доц. С.Матякуповлар басшылық қылдылар.  Ўзбек адабиёти кафедрасидаги педагог-ҳодимлар рўйҳати

ф.ф.д., профессор Курамбоев Каримбай, ф.ф.н. үлкен оқытыўшы Ташанов Камил Юлдашевич, ф.ф.н., доцент. Матякупов Саъдулла Гаипович, үлкен оқытыўшы Алдашева Ширин Жалгасовна, үлкен оқытыўшы Бекчанова Сайяра Базарбаевна, үлкен оқытыўшы Сапаева Феруза Давлатовна, ассистент Мадримова Ёрқиной Жумамурат қизи, ассистент Мадримова Ёрқиной Жумамурат қизи, ассистент Алламбергенова Нодира Гулмурзаевна, ассистент Алламбергенов Ҳамза Камолович.

Дарслик: К.Қурамбоев “Магтумгулының эсерлериниң гарагалпак дилине тержимелери хакында”(Эдебият туркман мактаблари учун 10 класслари учун).

Монографиялар: К.Қурамбоев “Махтимқули илҳом чашмаси”, “Magtymguly Garagalpagystanda”, “Гул бор Гулистон ичида”, К.Ташанов “Миллий характер ва бадиий таржима”.

Оқув методик қолланмалар: Ташанов Комил, Матякупов Саъдулла, Алламбергенов Ҳамза “Ўзбек адабиёти тарихи фанидан семинар машғулотлари”, Матякупов Саъдулла, Алламбергенов Ҳамза “Навоийшунослик”, “Академик лицейларда Адабиёт фанидан назорат тестлари”, Ташанов Комил “Модеренча талқин шукуҳи”. Сайяра Бекчанова, Нодира Алламбергенова “Адабиёт дарсларида матнни шарҳлаб ўқитиш”, Феруза Сапаева “Матн ва таржимашунослик”

К.Қурамбоевнинг «Кўнгил кўнгилдан сув ичар» (Нукус, 1991) «Кўнгил бермиш сўзимга» (Тошкент, 1992) «Взаимное обогашение литератур» (Нукус, 1993), «Ғафур Ғулом ва адабий алоқалар» (Нукус, 2006), «Адабиий таъсирдан ижодий ўзига хослик» (Нукус 2007), «Таржима ва таржимон масъулияти» (Тошкент, 2007), «Махтумқули-илҳом чашмаси” (Тошкент, 2012), “Магытмгулы Гарагалпагыстанда» (Ашгабат, 2014), “Гул бор Гулистон ичинда” (Тошкент, 2016), К.Ташановнинг «Адабий мерос ва миллий тафаккур» (Тошкент, 2001), Ш.Алдашеванинг «Поэтик шакллар хилма-хиллиги ва ижодий индивидуаллик» (Тошкент, 2006), С.Матякуповнинг «Ҳозирги ўзбек ҳикояларида инсон ва шахс концепцияси» (Тошкент, 2007), Н.Алламбергенованинг «Адабиёт дарсларида миллий қадриятларни ўрганиш» (Нукус, 2016), Ҳ.Алламбергеновнинг «Ғайритабиий образларининг мифологик асослари» (2013), С.Бекчанованинг «Фольклор амалиётини ташкил қилиш» (Нукус, 2016),

Кафедра жетискенликлери: 2017 жылда Нодира Алламбергенова “Жыл Оқытыўшысы” танловыда екинши орынны алды.

ӨЗБЕК ТИЛ БИЛИМИ КАФЕДРАСЫ

  Өзбек тили ҳәм әдебияты қәнигелиги дәслеп Тарийх-география факультети қурамында ашылды. Бул қәнийгелик бойынша кадрлар таярлайтуғын оқытыўшылар дәслеп Қарақалпақ тили ҳәм әдебияты кафедрасында ис жүргизген. Олардың қурамында өзбек әдебиятының белгили алымлары, филология илимлериниң докторы, профессорлар Н.Худайбергенов ҳәм П.Шермуҳәммедовлар болады. Өзбек тили ҳәм әдебияты бағдары бойынша кадрлар таярлаўшы күндизги бөлим болмағанлығы себепли, олар Педагогика факультетиниң күндизги ҳәм сыртқы бөлимлеринде өзбек тили ҳәм әдебиятынан сабақ берген.

1965-жылдан баслап Қарақалпақ тили кафедрасында М.Бўранов, Ю.Ибрагимов, К.Хайтметовлар, Қарақалпақ әдебияты кафедрасында болса, Ғ.Яқубов, А.Пирназаровлар Сыртқы бөлимде өзбек тили ҳәм әдебияты қәнигелерин таярлаўшы оқытыўшылар сыпатында жумыс алып барды.

Өзбек тили ҳәм әдебияты қәнийгелегиниң күндизги бөлими Қарақалпақ мәмлекетлик педагогикалық институтында 1970-жылы ашылды. Оның дәслепки питкериўшилеринен ф.и.к. А.Мадаминов бүгинги күнде Бердақ атындағы қарақалпақ мәмлекетлик университети өзбек филологиясы кафедрасы доценти. Улыўма өзбек тили ҳәм әдебияты қәнигелигин питкерген бир қанша студентлер бүгинги күнде филология ҳәм педагогика бағдарларында илим кандидаты илимий дәрежесине ийе болды. Олардан К.Ташанов, Ҳ.Абдуллаев, Ф.Бобожонов, И.Қурбонбоев, Ш.Юлдашева, Қ.Қадиров, Ш.Бўранова, С.Матякупов, Г.Қурамбоева, М.Худаяровалар республикамыздың түрли орынларында илим ҳәм тәлим-тәрбия тараўларында жумыс алып бармақта.

1975-жылдың сентябрь айында Филология факультети қурамында Өзбек тили ҳәм әдебияты кафедрасы дүзилди. Кафедраға М.Бўранов баслық етип тайынланды. Бул дәўирде кафедрада К.Қурамбаев, Е.Хўжаниязов, Ю.Ибрагимов, К.Хайтметов, А.Пирназаров, Ю.Машарипов, Р.Юлдашев, Ф.Салаев, Г.Юлдашевалар жумыс ислеген. Кафедраға Қарақалпағыстанға хызмет көрсеткен илим ғайраткери, ф.и.д. профессор Қ.Мақсетовтың басшылық еткенлигинде айрықша атап өтиў орынлы.

1981-1985-жылларда Өзбек тили ҳәм әдебияты кафедрасында ф.и.к.К.Қурамбаев басшылық етти. 1986-1990-жыллар даўамында ф.и.к. Б.Қурбанбаев кафедра баслығы лаўазымында жумыс алып барды. Г.Қурбаниязов ҳәм С.Жалиловлар усы ўақытта өзлериниң жоқары тәлимдеги педагогикалық хызметлерин баслады. 1990-1992-жылларда кафедраны ф.и.к. М.Бўранов, 1992-1993-жылларда ф.и.к. Ю.Ибрагимов басқарды

1993-жылы Өзбек тили ҳәм әдебияты кафедрасы негизинде Өзбек тил билими ҳәм Өзбек әдебияты кафедралары дүзилди. 1998-жылға шекем Өзбек тил билими кафедрасында доцент Ю.Ибрагимов, Өзбек әдебияты кафедрасына ф.и.к. К.Ташанов басшылық етти.

1998-жылы Өзбек тил билими кафедрасынан Факультетлер аралық өзбек тили кафедрасы ажыралып шықты, оған ф.и.к. Г.Қурбаниязов баслық етип тайынланды. Өзбек тил билими ҳәм Өзбек әдебияты кафедралары Өзбек тили ҳәм әдебияты аты менен бирлестирилип, оған доцент К.Ташанов баслық етип белгиленди. Бул кафедраны 2005-2007 жылларда ф.и.к. А.Мадаминов басқарды. Ал 2007-2008-жыллардан баслап кафедраға ф.и.к. С.Матякупов басшылық етти.

2008-жылы октябрь айынан баслап кафедра бөлинип, Өзбек тил билими кафедрасына п.и.к. Ш.Юлдашева, Өзбек әдебияты кафедрасына ф.и.к. С.Матякупов баслық етип тайынланды. Өзбек тил билими кафедрасына 2008-2011-жылларда п.и.к. Ш.Юлдашева, 2011-2012-жылларда ф.и.к.доц. Г.Қурбаниязов, 2012-2013-жылларда ф.и.к. М.Худаярова басшылық етти.

«Өзбек тили ҳәм әдебияты» тәлим бағдары ҳәм магистратура қәнигелигиндеги оқыў пәнлерин, тийкарынан, қәниге кадрлар оқытыўын жолға қойыў мақсетинде ф.и.к., доцент Ф.Бобожонов, ф.и.к. Ш.Абдуллаев, шығыс пәнлери қәнийгелиги Н.Жамалов, З.Жамаловалар 0,5 ставка тийкарында жумысқа алынды.

2013-жыл февраль айынан баслап Өзбек тил билими кафедрасына ф.и.к.Ш.Абдуллаев баслық етип тайынланды. Бул дәўирде «Өзбек тил билими» кафедрасында ф.и.д. профессор Ю.Ибрагимов, ф.и.к., доцент Е.Хўжаниязов, ф.и.к., доцент Г.Қурбаниязов, ф.и.к., доцент Қ.Қодиров, ф.и.к. Ш.Абдуллаев, п.и.к. Ш.Юлдашева, п.и.к. Ш.Бўранова, ф.и.к. М.Худаярова, үлкен оқытыўшы С.Жалилов, асситентлер: Х.Худайбергенов, Қ.Худияров, Д.Кабулова, З.Жамалова, И.Давлатмуродов, П.Ўразбоев, О.Султанова, Г.Юсупова, У.Ибрагимова, С.Атиязов, Ф.Сапаева, О.Ешимбетов, И.Мадияров, О.Ҳайтбоевлар илимий-педагогикалық жумыс алып бармақта.

2013-жыл 12-декабрдан баслап Өзбек тил билими кафедрасина ф.и.к. М.Худаярова басшылық етик келмекте. 2015-2016 жыллары кафедра үлкен окытыўшысы С.Жалилов басшылық етти.

2015-жылы май айынан баслап «Өзбек тилшинаслыгы»кафедра аты «Өзбек тили» кафедрасы деп өзгертилди.

2016-жылы 7-декабрьден баслап «Өзбек тили» кафедрасына п.и.к Ш.Юлдашева кафедра баслыгы етип тайынланды.

Ҳәзирги кунде «Өзбек тили»кафедрасында ф.н.д,профессоры Ю.Ибрагимов,ф.и.к,доц Е.Хожаниязов,ф.и.к доц Г.Қурбаниязов,ф.и.к,доц Қ.Қодиров, п.ик.Ш.Юлдашева, п.и.к Ш.Буранова, ф.и.к М.Худаярова улкен оқытыўшылар:С.Жалилов,О.Султанова,Д.Кабулова;ассистентлерЗ.Жамалова, И.Даулетмурадов,П.Оразбаев,Г.Юсупова,У.Ибрагимова,С.Атиязов,И.Мадияров,О.Хайтбаевлар илимий- педагогикалық жумысларын алып бармақта .Кафедра пән кабинети менгериўшиси лаўазымында Г.Базарбаева ислеп келмекте.

Өзбек тил ҳәм әдебияты бөлими талабалары бир неше жыллардан бери республикалық пән олемпиядалары ҳәм таңлаўларына белсене қатнасып, сыйлықлы орынларды ийелеп келмекте.1994-жылларда Ш.Юлдашева 1995-жылларда Н.Гаффаровлар өзбек тили ҳәм әдебияты пәнинен биринши орын ,анна тили ҳәм әдебияты пәнинен 2014-жылы М.Айтбаева үшинши орын,2015-жыл екинши орын,2016-жыл өзбек тили пәни бойынша А.Мухаммедяров үшинши орынды ийеледи

1998-жылы өткерилген «Оила муқаддас» темасындағы Республикалық конкурста Г.Бегжанова сыйлықлы екинши орынды ийеледи. Ш.Романова 2006-жыл Жиззах ўәлиятында «Биз Президент фарзандларимиз» ураны астында өткерилген «Зомин» семинарында қатнасып, жеңимпаз болды. Бекчанова Мунира болса 2006-жылы «Ең зийрек студент» конкурсында 1-орынды ийеледи. 2008-жылы М.Қутлымуратова «Келажак овози» Республикалық конкурсының «Бадиий ижод ва публицистика» бағдары бойынша жеңимпаз деп табылды. Өткен дәўирлер даўамында Өзбек тили ҳәм әдебияты бөлими кафедралары басламасы менен Н.Худайбергенов, А.Хайтметов, Ш.Раҳматуллаев, Г.Қошқартаев, А.Рустамов, А.Ғуламов, Т.Мирзаев, Б.Бафаев, У.Норматов, А.Хожиаҳмедов, Б.Юлдашев, Б.Назаров, Б.Қосимов, С.Матчанов, Қ.Юлдашев, С.Аширбоев, Б.Каримов, Қ.Ҳусанбоева, М.Жўраев сыяқлы белгили алымлар, илим ғайраткерлери мирәт етилип, олар Өзбек тил ҳәм әдебияты бөлими студентлерине тил билими ҳәм әдебияттаныўдан әҳмийетли мәселелерине арналған лекциялар оқыды. Сондай-ақ илимий-педагогикалық кадрлар таярлаўда салмақлы үлеслерин қосты.

Кафедра профессор-оқытыўшылары Өзбекстан, Қарақалпақстан, Қазақстан, Түркменистан Республикаларындағы илимий Орайлар, Жоқары оқыў орынлары менен бирге ислесип келмекте. Кафедра профессор-оқытыўшыларының бир қатар илимий жумыслары басқа Республикаларда қазақ, рус ҳәм түркмен тиллеринде басылды. Кафедраның Өзбекстан Республикасы Илимлер Академиясы А.Наўайы атындағы Тил ҳәм әдебият институты, Үргениш, Бухара, Самарқанд мәмлекетлик университетлери, Низамий атындағы Ташкент мәмлекетлик педагогикалық университети, Өзбекстан Миллий университети, Қары Ниязый атындағы Өз ППИИИ, Н.Даўқараев атындағы Тил ҳәм әдебияты институты менен байланыслары унамлы нәтийжелер бермекте. Өз-ара тәжирийбе алмасыў, илимий педагог кадрлар таярлаўдағы бирге ислесиў, Республикамыздағы илим-изертлеў институтлары ҳәмде жоқары оқыўорынларынан белгили алымларды Филология факультетине мирәт етиў дәстүри бүгинги күнге шекем даўам етпекте.

Ғәрезсизлик жылларында кафедралардың профессор-оқытыўшылары жаңа дәўир талабына тийкарланған тил билими ҳәм әдебияттаныў бойынша бир қанша монографиялар, оқыў ҳәм оқыў-методикалық қолланбалар жүзлеп мақалалар дөретип, илим, тәлим-тәрбия тараўының раўажланыўында еркин пикирлейтуғын ҳәр тәреплеме жетилискен, жоқары инсаныйлық пазыйлетлери ийеси болған жасларды миллий ғәрезсизлик идеологиясы руўхында тәрбиялаў жолында нәтийжели үлес қосып келмекте. Атап айтқанда, Өзбек тил билими кафедрасы профессор-оқытыўшылары: Ю.Ибрагимовтың «Исследование узбекских говоров Приаралья» (1996), «Қорақалпоғистонлаги ўзбек шеваларида феъл» (1994), «Ўзбек нутқ маданиятидан лавҳалар» (2009) сыяқлы монография, оқыў ҳәм методикалық қолланбалары, С.Жалиловтың «Қарақалпақша-өзбекше сөйлесиў сөзлиги» (биргеликте Нөкис, 2006), Ш.Юлдашеваның «Давлат тили таълиминиң лингводидактик асослари» (Ташкент, 2007), «Академик лицейларда давлат тилини ўқитиш» (Ташкент, 2007), Д.Кабулованың «Ўзбек тили» (Давлат тили) пәнинен темалар топламы (2009), О.Султанованың «5-7-синф ўзбек тили дарсларида грамматик материалларни ўрганиш» (Ташкент, 2009), Г.Досжанованың «Талаба амалиётчилар учун қўлланма» (авторлар жәмәәти менен биргеликте; Нөкис, 2009) Ш.Бўранованың «Ўзбек тилини ўқитиш методикасидан курс иши мавзулари ва методик кўрсатмалар» (Нөкис, 2009), Г.Қурбаниязов ҳәмде Ф.Салаевтың «Адабиётшунослик атамаларининг изоҳли сўзлиги», (Тошкент, 2010. «Янги аср авлоди» нашриёти), Е.Хўжаниязов, Г.Қурбаниязов, Ш.Юлдашева, С.Жалиловларнинг «Ҳозирги ўзбек адабий тили. Ўзбек тили ва адабиёти бакалавр таълим йўналиши талабалари учун курс иши мавзулари ва методик кўрсатмалар» (Тошкент, 2011), О.Ешимбетовтың «Боғланишли нутқни ўстиришнинг лингводидактик асослари» (Ташкент, 2011), Қ.Қодировтың «Ўзбек тили морфологияси тарихи» (Нөкис, 2011), Б.Тўхлиев ҳәмде Г.Қурбаниязовлардың «Ўзбек тили» (Ташкент, 2012), Ш.Юлдашева, Д.Кабулова, М.Сабировалардың «Ўзбек тили» (Нөкис, 2013), Ш.Юлдашева, Д.Смайлова, Ш.Артиковалардың «Ўзбек ва қорақалпоқ тилларида тенг боғловчилар» (Урганч, 2013), Р.Шукуров, М.Худаярова, М.Қурбанов, А.Султанова, С.Атиязов, Г.Юсупова, О.Ешимбетовлардың «Қарақалпақ тилиндеги қос даўыслы ҳәм даўыссызлы сөзлер сөзлиги» (Ташкент, 2013), сыяқлы оқыў ҳәм оқыў-методикалық қолланбалары бүгинги күнде оқыў процессине киргизилген. Атап айтыў орынлы, «Өзбек тили» ҳәм «Өзбек әдебияты» кафедрасы биргеликте профессор-оқытыўшылар ҳәмде магистрантлар тәрепинен «Ўзбек адабиётшунослиги масалалари» (1-кытап. Нөкис: Билим, 2009), «Тилшунослик ва адабиётшунослик масалалари» (2-кытап. Нөкис: Билим, 2009), «Ажиниёз номидаги Нукус давлат педагогика институтининг фан, таълим ва тарбия масалаларини ривожлантиришдаги ўрни». Республика илимий-назарий анжумани материаллари (Нөкис, 2010), «Тилшунослик: муаммо ва ечимлар» (Тошкент, 2014) мақалалар топламлары басылып шықты.

Ҳәзирги ўақытта кафедрада оқытылатуғын бәрше пәнлер бойынша лекция темаларының электрон версиялары жаратылды. 2009-2010-жылынан баслап, кафедраның, дерлик, барлық пәнлериниң 2-дәрежели лекциялар топламы таярланды. Сабақларды студентлерге жаңа заманагөй педагогик технологиялардан пайдаланған ҳалда өтиў мақсетинде «Өзбек тил билими» ҳәм «Өзбек әдебияты» кафедралары қасында 4 пән кәбинетлери жаратылды. Ханалар электрон үскенелер менен тәмийнленди.

 


QABUL - 2018

НМПИ 2018-2019-оқыў жылы ушын ҚАБЫЛЛАЎ КОМИССИЯСЫНАН ТЕЗ МАҒЛЫЎМАТ АЛЫЎ ТЕЛЕФОНЛАРЫ 

(CALL  CENTER) 

(+99861) 229-40-93
(+99861) 229-41-03 
(+99861) 229-40-97

Абитуриентлер ҳужжетлерин қабыл етиў 15-июндан-15-июлге шекем
Тест сы наўлары   1-августтан 15-августка шекем
Биринши смена 08:00
Екинши смена 15:00




Кабыллау  бойынша веб-сайт


Корпоратив почта

"Edu.uz" rasmiy kanali

Электрон таълим